Գործնական քերականություն․ Հեղ․՝ Ս․ Մարկոսյան

5-րդ դասարան

331. Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ավելացնելով ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ:

            Մարդն ամբողջ կյանքում սիրում է միրգ ուտել։
            Առավոտյան անտառում որսորդները գտել են սատկած ագռավներ։
            Հեռուներից վերադարձած մարդը կարոտով գրկեց իր մայրիկին։
            Հանկարծ իր կողքին տեսավ անծանոթ տղային։

332. Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ո՞ւմ կամ ինչի՞ հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով:

            Մարգերը ջրվեցին:Հարևամի մարգերը ջրվեցին։
            Քույրը երաժիշտ է:Վահագնի քույրը երաժիշտ է։
            Նկարն անհետացել էր:նկարիչի նկարն անհետացել է։
            Մոխիրը տաք է:Վառարանի մոխիրը տաք է։

333. Նախադասությունն րնդարձակի՛ր՝ ե՞րբ, երբվանի՞ց, որքա՞ն ժամանակ, մինչև ե՞րբ հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով:

            Մի տարօրինակ ճռռոց եմ լսում:Երեկվանից մի տարօրինակ ճռռոց եմ լսում։
            Իմ կարծիքն ասել եմ:Իմ կարծիքն ասել եմ երեկ։Իմ կարծիքն ասել եմ երեկ։

Գնաց, գնաց, հասավ մի քաղաքի:Այսօր գնաց, գնաց, հասավ մի քաղաքի:
            Ծաղրածուն գլուխ տվեց ու հեռացավ:Ծափերից հետո ծաղրածուն գլուխ տվեց ու հեռացավ։
            Նավաստին բաց ծով էր դուրս եկել:Երեք օր առաջ նավաստին բաց ծով էր դուրս եկել։
            Ծովն արդեն փոթորկել էր:Մինչ լուսանալը ծովն արդեն փոթորկել էր։
            Թռչունները չվելու էին:

334. Ինչպիսի՞ նախադասություններ են տրվածները: Դրանք ընդարձակի՛ր, դարձրո՛ւ յոթ—ութ բառանի:

            Երկիրը պտտվում է:
            Հասկանում ենք:
            Ընկերները հեռանում են:
            Մոռացել ես:
            Գտա:

335. Նախադասություններն ընդարձակի՛ր:

            Փորձենք:
            Աղջիկները կպատմեն:
            Մեծերը կլսեն:
            Կընտրեք:
            Ճամփորդը վերադարձավ:

336. Նախադասությունը գրի՛ր առանց այն բառերի կամ բառակապակցությունների, որոնք պատասխանում են փակագծում տրված հարցին:

            Մի հարուստ մարդ իր փոքրիկ խանութում արդար մեղր էր ծախում: (ինչպիսի՞, ո՞ր)
            Փաթեթում բամբուկե փորագրված գավազան էր, փոքրիկ, ասեղնագործ թասակ և սև ու դեղին թիկնոց, որի լայն օձիքի վրա ապշեցուցիչ գեղեցիկ նախշեր էին գործված: (ինչպիսի՞, ո՞ր)

Լրացումներ 

321. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գերլով՝ նախադասություններ ստացի՛ր: 

            Օրինակ՝
Նա ինչքա՞ն ժամանակ փնտրում էր ինչի՞ ի՞նչը: – Նա ամբողջ օրը փնտրում էրաղմուկի պատճառը: 

            Ինչպիսի՞ տղա է հայտնվում։Լավ տղա է հայտնվում
            Քանի՞ ընկերները վազվզում են որտե՞ղ:Խաղասեր ընկերները վազվզում են բակում։
            Ո՞ւմ շնիկը թաքնվել էր որտե՞ղ: Ռուբենի շնիկը թաքնվել էր ծառի տակ։
            Ե՞րբ ո՞ր մաթեմատիկոսը ի՞նչ արեց: Այսօր հայ մաթեմատիկոսը խնդիր լուծեց։

322. Նախադասության ընդգծված բառը կամ բառակապակցությունը փոխարինի՛ր հարցում արտահայտող բառով: 

            Օրինակ՝
Մերառջև գեղեցիկ քաղաքի միփողոց է: – Որտե՞ղ գեղեցիկ քաղաքի մի փողոց է: 

Մերառջև գեղեցիկ քաղաքի մի փողոց է: – Մեր առջև ինչպիսի՞ քաղաքի մի փողոց է: 

            Այս անգամ ուղևորվենքդեպի ապագան:Ե՞րբ ուղևվորվենք դապի ապագա։
            Ծաղկաթմբերը ծածկված ենծաղիկների խայտաբղետ գորգով:Ծաղկաթմբերը ծածկված ենծաղիկների ինչպիսի՞ գորգով։
            Պայծառ լուսավորող մի ամպ քուլա-քուլա բարձրանում է երկնքում:  Ինչպիսի՞ լուսավորող մի ամպ ինչպես բարձրանում է ե՞րկնքում:
            Երկնքում թրթռացող հրե զանգվածը արհեստական արև է:Երկնքում թրթռացող հրե զանգվածը ինչպիսի՞ արև է:
            Ուրեմն նրանք կարգավորում են իրենց քաղաքի կլիման:  Ուրեմն նրանք կարգավորում են ու՞մ քաղաքի կլիման:
            Թռչող թեթև մեքենաները սրընթաց անցնում են քաղաքի վրայով: Թռչող թեթև մեքենաները սրընթաց ի՞նչ են անում ո՞րտեղով։

323. Նախադասության բառերը փոխարինի՛ր հարցում արտահայտող համապատասխան բառերով: 

            Օրիանկ՝
Արան հոգնած վերադարձավ դաշտից: – Ո՞վ ինչպե՞ս ի՞նչ արեց որտեղի՞ց: 

            Գնացքն անցավ:Ի՞նչը ի՞նչ արեց։
            Եկեղեցու զանգերը ղողանջում են:Ինչի՞ ի՞նչերը ի՞նչ են անում։
            Մարդը դաշտում բահով փորում էր:Ո՞վ ո՞րտեղ Ինչո՞վ ի՞նչ էր անում։
            Մարդու ոտքը քարին կպավ:Ու՞մ ի՞նչը ինչի՞ն ի՞նչ եղավ։
            Լուսացավ:Ի՞նչ եղավ։
            Ձին ախոռում անհանգիստ վրնջում էր:Ի՞նչը որտե՞ղ ինչպե՞ս ի՞նչ էր անում։
            Աղջիկները ջորնիջան ջրի:Ովքե՞ր ու՞ր ի՞նչ արեցին ինչի՞ համար։
            Ինքնաթիռը թռչում էր արծաթե ամպերի վրայով: Ի՞նչը ի՞նչ էր անում ինչպիսի՞ ինչերի՞ ո՞րտեղով։

324. Նախադասությունից հանի՛ր ընդգծված բառը (ենթական): Ո՞ր բառերն ու բառակապակցությունները նրա հետ դուրս եկան: 

            Քամու ուժըերբեմն ապշեցնում է:ուժը ափշեցնում է
            Թունավոր շունչը կործանում է կենդանի ամեն բան:շունչը կործանում է
            Կատաղիպտուտահողմըճանապարհին ամեն ինչ կործանում է:պտուտահողմը կործանում է
            Մրրիկի սյունը կարծես երկնային վիշապ լինի:սյունը երկնային վիշապ լինի
            Կործանարար մրրիկը մի անգամ ամբողջովին ավերել էր տունը՝ բացի ապակե             սպասքներիպահարանից (մի գավաթ անգամ չէր ջարդվել): մրիկը ավերել էր։

325. Եթե նախադասությունից ընդգծված բառերը հանենք, ո՞ր բառերը նրանց հետ դուրս կգան: 

            Հողմը մի տան բակից երկինք էր հանել շան տնակը՝ շղթայակապ շանհետ:մի տան բակից
            Մարդիկ մրրիկը տեսնում են մշուշապատ ամպի տեսքով:մշուշապատ ամպի տեսքով
            Մեր փոքրիկ նավակը ցատկոտում էր ալիքների փրփրաբաշ կատարներին:ալիքների փրփրաբաշ կատակներին
            Մի անգամ ես մոտիկից ծանոթացա բնության այդարտասովոր երևույթի հետ:բնության այդարտասովոր երևույթի հետ
            Երբեմն էլ մրրիկը կենդանի անձրևների պատճառ է դառնում: կենդանի անձրևների պատճառ է

Մի անգամ ուսուցիչ Քերականը գնում էր գնացքով և լսում էր խցիկի հարևանների խոսակցությունը: Բանվորներ էին հարավային Իտալիայից, որ արտասահման էին գնացել: Նրանք այնտեղ երկար էին աշխատել և հիմա հարազատներին տեսնելու համար ժամանակավորապես տուն էին դառնում:
-Ես 5 տարի առաջ եմ ուղևորություն ունեցել Իտալիա,- ասաց նրանցից մեկը:
– Իսկ ես Բելգիա եմ ուղևորություն ունեցել, ածխահանքում եմ աշխատել, և դա շա~տ դժվար էր:
Որոշ ժամանակ ուսուցիչ Քերականը լսում էր նրանց ու լռում: Բայց, եթե նրա դեմքին նայեիք, կնկատեիք, թե ինչպես է բարկանում և ինչքան նման է ջրով լիքը թեյնիկի, որն ուր որ է կեռա: Վերջապես ջուրը եռաց, կափարիչը թռավ, և խիստ նայելով ուղեկիցներին՝ ուսուցիչ Քերականը բացականչեց.
— «Ուղևորությո~ւն եմ ունեցել, ուղևորությո~ւն եմ ունեցել»: Էլի. «լինել» բայի փոխարեն «ունենալ» բայն օգտագործելը հարավցիներիդ սովորությունն է: Մի՞թե դպրոցում ձեզ չեն սովորեցրել, որ պետք է ասել. «Ես եղել եմ Իտալիայում», ոչ թե՝ «Ես ուղևորություն եմ ունեցել Իտալիա»:
Բանվորները լռեցին` հարգանքով լցված այդ սպիտակ մազերով, սև գլխարկով պատկառելի սինյորի նկատմամբ:
– «Ունենալ» բայը չի կարելի այդպիսի կապակցությամբ գործածել,- շարունակեց ուսուցիչ Քերականը,- դա կոպիտ սխալ է: Դա սխալ արտահայտություն է:
Բանվորները հոգոց հանեցին: Հետո նրանցից մեկը հազաց, կարծես համարձակություն էր հավաքում, և ասաց.
– Շատ հնարավոր է, սինյո´ր, որ դուք ճիշտ եք: Դուք, հավանաբար, շատ եք սովորել: Իսկ ես ընդամենը կրտսեր դպրոցն եմ ավարտել, բայց էն ժամանակ էլ ստիպված էի ավելի շատ ոչխար արածեցնել, քան դասագրքով զբաղվել: Շատ հնարավոր է, որ դա սխալ արտահայտություն է:
– Իհարկե, սխալ է:
– Հա-հա: Ու դա, երևի, շատ կարևոր է, չեմ վիճում: Բայց, ինձ թվում է, որ դա նաև շատ տխուր արտահայտություն է, շա՜տ: Ախր, մենք ստիպված ենք աշխատանք փնտրել օտար երկրներում… Ստիպված ենք լինում երկար ժամանակով լքել մեր ընտանիքները, երեխաներին:
Ուսուցիչ Քերականը շփոթվեց.
– Իհարկե…. Ընդհանրապես…Մի խոսքով… Սակայն, ինչ էլ որ լինի, ամեն դեպքում պետք է ասել «եղել եմ», ոչ թե ես «ուղևորություն եմ ունեցել»: Այդպես միայն գերմանացիներն են խոսում: Իսկ մենք պետք է գործածենք այլ բայ` ես եղել եմ, մենք եղել ենք, նա եղել է…
– Էհ,- հարգալից ժպտալով՝ ասաց բանվորը,- ես եղե´լ եմ: Մենք եղե´լ ենք… Գիտե՞ք, թե մենք ամենաշատը որտեղ կուզենայինք լինել: Մեր հայրենիքում: Չնայած մենք ուղևորություն ենք ունեցել Ֆրանսիայում էլ, Գերմանիայում էլ, բայց ամենից շատ կուզեինք այստեղ լինել` Իտալիայում, չհեռանալ այստեղից, աշխատանք, լավ տուն ունենալ և հանգիստ ապրել մեր տանը:
Եվ նա պարզ ու բարի աչքերով նայեց ուսուցիչ Քերականին: Ուսուցիչ Քերականը շատ էր ուզում բռունցքներով ծեծել իր գլուխը: Եվ ինքն իր հասցեին փնփնթում էր. «Տխմա´ր: Դու իսկական հիմար ես, ուրիշ ոչինչ: Սխալներ ես փնտրում… Սխալ արտահայտություննե~ր… Իսկ սխալը, և շատ ավելի լուրջ սխալը, ուրիշ տեղ է»:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ըստ ձեզ շատ ավելի լուրջ սխալը որտե՞ղ էր: Ի՞նչ էր հասկացել ուսուցիչ քերականը:Ուսուցիչ Քերականը հասկացել է ,որ սխալ է թույլ տվել խորհուրդ տալով բանվորներին։
2. Ի՞նչ եք կարծում արտասահման բանվորների խումբն ինչու էր գնում:Գնում են աշխատելու։
3. Ինչ-որ նմանություն տեսնո՞ւմ եք իտալացի բանվորների և այն հայերի միջև, ովքեր հեռանում են Հայաստանից՝ աշխատելու համար:Աշխատանքը։
4. Ինչ պետք է լիներ, որ ամեն ինչ ճիշտ լիներ:Ուսուցիչը, նախ պետք է ծանոթանար բանվորների հետ, նոր փորձեր զգուշությամբ խորհուրդ տալ։
5. Ձեր կարծիքով ինչո՞ւ է սխալ ասել՝ ուղևորություն եմ ունեցել:Ուղևորություն բառը արդեն նշանակում է-այլ նպատակներով իր մշտական բնակավայրից հեռու տեղեր գնալը, ճանապարհորդություն:
6. Ինչո՞ւ է բանվորն ասում, որ «ուղևորություն եմ ունեցել» արտահայտությունը տխուր արտահայտություն է:Որովհետև նա թողել է իր ընտանիքը և հեռացել։

Լեզվական առաջադրանքներ

Գրեք նարնջագույնով նշված բառերի հականիշները:

հարավային-հյուսիսային

գնացել-գալ

հարազատներին-անհարազատ

դժվար-դյուր

լռում-խոսում

լիքը-դատարկ

բացականչեց

սպիտակ-սև

կոպիտ-նուրբ

փնտրել-թաքցնել

հայրենիքում-արտասահմանում

Դուրս գրեք 8 հոգնակի գոյական, ուշադրություն դարձրեք հոգնակի կազմող վերջավորություններին:

հարևաններ

ուղեկիցներ

ընտանիքներ

երեխաներ

գերմանացիներ

աչքեր

բռունցքներ

սխալներ

355. Նախադասությունները տրված բառերով միացրո՛ւ և ստացի՛ր բարդ նախադասություններ: 

ա) Այնքան … որ, բ) և:
            Թագավորի ձայնը այնքան է նվազում, որ  պալատականները նրան չեն կարողանում լսել: 

Թագավորի ձայնը այնքան է նվազում և պալատականները սկսում էն նրան չլսել։

356. Նախադասությունները տրված բառերով միացրո՛ւ և ստացի՛ր բարդ նախադասություններ: 

ա) Եվ, բ) իսկ, գ) երբ:
            Ահռելի որոտից պայթում էր երկինքը: Ջուրը հազարավոր դույլերով թափվում էր  ներքև: 

Ա․Ահռելի որոտից պայթում էր երկինքը, և ջուրը հազարավոր դույլերով թափվում էր  ներքև: 

Բ․Ահռելի որոտից պայթում էր երկինքը, ,իսկ ջուրը հազարավոր դույլերով թափվում էր  ներքև: 

Գ․Ահռելի որոտից պայթում էր երկինքը, երբ ջուրը հազարավոր դույլերով թափվում էր  ներքև: 

Զատկի լոբին Ապրիլի 11

Մի տերտեր ամեն տարի Զատկից առաջ քառասունինը լոբի էր հաշվում և  հագուստի գրպանը դնում:
Մեծ պասի առաջին իսկ օրվանից նա ամեն օր մի լոբի էր հանում , դեն գցում և գրպանի մնացած լոբիներով իմանում, թե Զատկին քանի օր է մնացել: Մի օր էլ իրիցկինը էս տերտերի գլխին փորձանք է բերում: Ամուսնու փարաջան թափ է տալիս և միամտաբար լոբիները ցաք ու ցրիվ են լինում: Իրիցկինը մնում է շվարած: Վախենալով, որ տերտերը, ուր որ է, կգա, մի բուռ լոբի է բերում ու լցնում փարաջայի գրպանը: Այս դեպքից հետո տերտերը լրիվ կորցնում է գլուխը և ծխականների հարցմունքին , թե  Զատկիկը քանի օրից է գալու, ախ քաշելով պատասխանում է. <<Ախր ինչ ասեմ, թե գրպանիս լոբուն մտիկ տամ, էս տարի Զատիկը ըսկի էլ չի գալու>>:

Հացը գետնին գցելը մեղք է

Մի արդար ու հավատավոր մարդ, հաց ուտելով ճանապարհ է գնում: Ինչպես է պատահում, ձեռքից մի փշուր հաց է ընկնում և կորչում խոտերի մեջ: Փնտրում է նա հացի կտորը, փնտրում և այդպես էլ չի գտնում:
Շատ է վշտանում խեղճ մարդը, որ մեղք է գործել, և ուրիշ ճար ճգտնելով` հետևյալ միջոցին է դիմում. գնում է մի քաղաք, աշխատանքի անցնում, շատ չարչարվում, քրտինք թափում և կարողություն դիզում: Վաստակած միջոցներն առած` նա վերադառնում է այն հողակտորը, որտեղ կորցրել էր հացի փշուրը, վրան Աստծու տաճար է կառուցում և մեջն աղոթում, «մեղա հացիկ» ասում:
Ու էս բոլորը նրա համար, որ հացը գետին ընկնելու մեղքը քավի:

Հացի փշուրն ու հրեշտակը

Ասում են, թե հենց հացի փշուր է գետնին ընկնում, երկնքից անտեսանելի հրեշտակ է իջնում և մի ոտքով հացի փշուրի վրա կանգնում, որ այն ոտնատակ չընկնի, չպղծվի: Գետնին ընկած հացի բոլոր փշուրների վրա մի-մի հրեշտակ է կանգնում և քանի որ մի ոտքի վրա կանգնելը շատ դժվար է, մարդիկ պետք է հրեշտակների օգնության շտապեն, հացը գետնից վերցնեն և մի բարձր տեղ դնեն:
Հացը գետնին գցելը մեղք է, քանի որ այն թոնիրն է ընկել, մաքրվել:

Այո, հացը սուրբ է թե ամենօրյա գործածության, թե տոնական սեղաններին: Զատկի սեղանին այն հանդես է գալիս եռակի խորհրդով. Ծլարձակած ածիկի տեսքով, որ ակնկալում է առաջիկա տարում հացի առատություն, երկրորդ` սովորական հացի տեսքով, ծիսական հացի կամ թխվածքի ձևով, որը կապվում է գարնան խորհրդի հետ:

Առաջադրանքներ

Ուշադի՛ր կարդա՛ ավանդազրույցները և գրի՛ր ընդգծված բառերի հոմանիշները։

շվարած-մոլորված,շփոթված

հարցմունքին-հարցափորձ

արդար-ճշմարիտ,իրավացի

հավատավոր-ուղղահավատ,կրոնասեր

փնտրում-վորոնում,պրպտում

վշտանում-տխրել,տառապել

ճար-հնար

Վաստակած-նվաճած,առժանացած

շտապեն-աճապարել,վռազել

գործածության-կիրառություն,օգտագործում

 առատություն-լիություն,շատություն

Բացատրի՛ր արտահայտությունները

ճանապարհ գնալ-

աշխատանքի անցնել-

քրտինք թափել-

մեղքը քավել-

մտիկ տալ-

գլուխը կորցնել-

Ի՞նչ է խորհրդանշում զատկական սեղանի հացը։ Տեքստից գտի՛ր հացի երեք խորհուրդները ներկայացնող հատվածը։

307. Փորձիր բացատրել, թե ինչո՞ւ են նախադասությունների մեջ ընդգծված բառերն անվանում ստորոգյալ (ստորոգել — հայտնել, տրամաբանորեն ինչ–որ բան վերագրել առարկային, առարկայի մասին եղածը հաստատել):

            Վաղուց արդեն սարերը կանաչ են:Վերագրում է
            Նրա ծիծաղն անգամ սիրելի է:Հաստատում է
            Արագիլը ճնճղուկի ձագերին պաշտպանում էր օձից:Հաստատում է
            Արագիլը հավատարիմ թռչուն է:Հաստատում է
            Այդ թռչունի հայրենիքը մեր բակի ծառն է:Հայտնում է
            Հորեղբայրը դժվար ճանապարհով էր եկել:Տրամաբանորեն վերագրում է
            Ցերեկները սովորաբար մի քիչ քնում է:Հայտնում է
            Ամպերը գունդ-գունդ կուտակվել էին:Հայտնում է

308. Տրված նախադասություններից հերթով բառեր հանի՛ր այնպես, որ ամեն անգամ պահպանվի նախադասությունը:

            Օրինակ՝

Տիրակալն իր սիրելի անտառի հարազատ խշշոցը հիշեց:
Տիրակալը սիրելի անտառի հարազատ խշշոցը հիշեց:
Տիրակալը սիրելի անտառի խշշոցը հիշեց:
Տիրակալը անտառի խշշոցը հիշեց:
Տիրակալը խշշոցը հիշեց:
Տիրակալը հիշեց:
Հիշեց:

            Ամառային արեգակը շիկացրեց բազմահարկ տների պատերը:

           Արեգակը շիկացրեց բազմահարկ տների պատերը:

Արեգակը շիկացրեց տների պատերը:

Արեգակը շիկացրեց պատերը:

Արեգակը շիկացրեց :

Շիկացրեց :

            Հետո այդ հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:

            Հետո հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:

  Հսկայական արձանը տեղափոխեցին գետափ:

Արձանը տեղափոխեցին գետափ:

Արձանը տեղափոխեցին :

Տեղափոխեցին :

            Հռչակավոր ճարտարապետի հանճարը միայն ճարտարապետությամբ             չսահմանափակվեց:

Հռչակավոր ճարտարապետի հանճարը ճարտարապետությամբ             չսահմանափակվեց:

Ճարտարապետի հանճարը ճարտարապետությամբ չսահմանափակվեց:

Ճարտարապետի հանճարը չսահմանափակվեց։

Հանճարը չսահմանափակվեց։

Չսահմանափակվեց։

            Սերունդները երկար հիշեցին նաև այդ մեծ գիտնականին:

Սերունդները երկար հիշեցին այդ մեծ գիտնականին:

Սերունդները երկար հիշեցին մեծ գիտնականին:

Սերունդները երկար հիշեցին գիտնականին:

Սերունդները հիշեցին գիտնականին։

Սերունդները հիշեցին։

Հիշեցին։

            Աշխարհը հնազանդորեն փռվեց Ալեքսանդրի ձիու ոտքերի առաջ:

            Աշխարհը փռվեց Ալեքսանդրի ձիու ոտքերի առաջ:

Աշխարհը փռվեց ձիու ոտքերի առաջ:

Աշխարհը փռվեց ձիու առաջ:

Փռվեց ձիու առաջ:

Փռվեց առաջ:

Փռվեց ։

309. Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ թո՛ղ այնպիսի մի բառ, որ նախադասությունը պահպանվի:

            Դու շատ հեռվից եկար: Եկար
            Մենք արդեն հուսահատ սպասում էինք:Սպասում էինք
            Դուք պայմանը մոռացե՞լ էիք:Մոռացե՞լ էիք
            Ի՜նչ լավ ժամանակ հասար:Հասար
            Անտա՛ռ, ուրա՛խ խշշա աշնան քամուց:Խշշա
            Նա քեզ կանչում է:Կանչում է
            Դու ինչո՞ւ չես լսում:Չես լսում

310. Մի բառանի նախադասություններ դարձրո՛ւ:

            Այդ օրը մենք բարձրացանք որսասար:Բարձրացանք ։ Հոգնած, ծանր-ծանր հասանք բացատին:  Հասանք։       Նստեցինք ստվերում՝ փոքր-ինչ շունչ առնելու:Նստեցինք։Եվ հանկարծ նույն տեղում նորից տեսանք քեռի Թորոսին:Տեսանք։ Մենք չխանգարեցինք մեր բարեկամին՝ Թ֊որոսին:Չխանգարեցինք։   Անխոս սպասեցինք նրա շրջվելուն:Սպասեցինք

311. Ամեն անգամ հանելով տրված նախադասության բառերից մեկը՝ ստացիր նոր նախադասություն: Ո՞ր բառը հանելիս նախադասություն չստացվեց:

            Ձիո՛ւկս, դու կռահեցիր իմ թաքուն ցանկությունը:

Դու կռահեցիր իմ թաքուն ցանկությունը:

Կռահեցիր իմ թաքուն ցանկությունը:

Կռահեցիր իմ ցանկությունը:

Կռահեցիր ցանկությունը:

Կռահեցիր ։

312. Ստորոգյալն ինչո՞ւ է նախադասության գլխավոր անդամ:

Որովհետև առանց ստորոգյալի նախադասությունը իմաստ չի ունենա

313. Փակագծում տրված գոյականները եզակի կամ հոգնակի ձևով գրի՛ր (պահանջվող ձևն ինչպե՞ս գտար):

            Շները հաչում են:
            Մարդ անցավ:
            Մեքենան սլանում էր:
            Ընկերներդ կանչեցի՞ն:

314. Փակագծում տրված գոյականները եզակի կամ հոգնակի ձևով գրի՛ր (պահանջվող ձևն ինչպե՞ս գտար):

            Երբ շոգ է լինում, փիղը կնճիթով վերից վար ջրում է իրեն, հետո էլ ավազ է ցանում վրան, իբրև սրբիչ: Փղերը հոտերով են շրջում: Նրանց առաջնորդում է ծեր ու իմաստուն փիղը: Հոտոտելիս նրանք բարձրացնում են կնճիթները: Իսկ հենց որ կնճիթները թշնամու հոտ են առնում, նրանց տերերն անաղմուկ հեռանում, ասես գետնի տակն են անցնում: Այդ վիթխարի, ուժեղ կենդանին ոչ մի թշնամի չունի, բացի մարդուց:

315. Փակագծում տրված գոյականները եզակի կամ հոգնակի ձևով գրի՛ր (պահանջվող ձևն ինչպե՞ս գտար):

            Տղան համարձակ առաջ եկավ: Օրերը ամառանոցում արագ ու հետաքրքիր են անցնում: Ծովափի ժայռերին թառել են սպիտակ թռչունները: Ոստիկանները այդ տանը մի իսկական գազանանոց հայտնաբերեցին: Մարդիկ կարող են հիսուն ձևով «այո» ասել, բայց այդ բառի գրության միայն մեկ ձևը կա: Այդ լճի ջուրը երբեք չի սառչում: Մաքուր, անձրևից դեռ թաց փողոցը դատարկ էր: Հավանաբար մարդիկ քնած էին:

303. Կետերի փոխարեն մի բառ գրի՛ր, որն ընդգծված բառի հետ պատասխանի ի՞նչ է անում, ի՞նչ է լինում, ո՞վ է, ի՞նչ է, ո՞րն է կամ ինչպիսի՞ն է հարցին:

            Օրինակ՝
Գայլը ոռնում է:
Ճռռացողը դռնակն էր:
Այգին դեղին է:

            Կակաչը ծաղկում է:
            Ես տղա եմ:
            Մտնողը տղա է:
            Կաթիլը տաք է:
            Ընկերս հավատարիմ է:
            Եղանակը փոփոխական է:
            Իմ ծննդավայրը Երևանն է:

304. Նախադասության մեջ կետերի փոխարեն գրի՛ր մի բառ, որն ընդգծված հատկանիշը վերագրի առարկային:

            Փուչիկը գունավոր է :
            Անձրևը հորդ է :
            Դուք գեղեցիկ եք:
            Նա բարի է:
            Կինը երիտասարդ է:
            Երկինքը մաքուր է:

305. Կետերի փոխարեն մի բառ գրի՛ր, որը նախադասության ընդգծված բառին վերագրվող հատկանիշ արտահայտի:

            Օրինակ՝
Եղնիկը զգուշավոր է:
Դու աշակերտ ես:

Տերևը գեղեցիկ է:
Ես սիրուն եմ:
Մեր բակը մաքուր է:
Ջրի թագավորությունը մեծ է:
Արևը հսկա շռջան է:
Այս տարին հաջող է:

306. Տրված առարկաներին երկուական հատկանիշ վերագրի՛ր: Ստացված նախադասությունների մեջ գրածդ բառը կամ արտահայտությունն ինչպե՞ս կանվանես:

            Օրինակ՝
Օր – Օրը պայծառ է: Օրը մթնեց:

   Նկար-Նկարը սիրուն է։Նկարը կորավ։

թիթեռ-Թիթեռը գունավոր է։Թիթեռը սատկեց։

անտառ-Անտառը մոլորացնող է։Անտառը չորացավ։

քույր-Քույրը ուրախ է։Քույրը ժպտաց։

ճամփորդ-Ճամփորդը վախկոտ է։Ճամփորդը վախեցավ։

300. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով՝ նախադասություններ ստացի՛ր:

 

            Ո՞վ ի՞նչ արեց:Հայկը խմեց։
            Ի՞նչը ի՞նչ եղավ: Բաժակը ընկավ կոտրվեց։
            Ովքե՞ր ի՞նչեն անում: Տղաները գնում են։
            Ինչե՞րը ի՞նչ են լինում: Ծառերը ծաղկում էն։
            Ո՞վ ո՞վ է: Ռոբերտը մարմնամարզիկ է։
            Ի՞նչը ինչպիսի՞ն է: Ջուրը թափանցիկ է։

301. Նախադասության մեջ կետերը փոխարինի՛ր մի բառով, որ երևա, թե ո՞ւմ է վերագրվում ընդգծված հատկանիշը (վերագրել – վրան դնել, ավելացնել, տալ, ընծայել):

 

            Ուսուցչուհին նորից մտախոհ նստեց:
            Ռոբերտը բոլորից արագ է վազում:
            Ընկեր Ռիման խիստ ուսուցիչ է:
            Դանիելը իմ մոտ ընկերն է:
            Թագուհին կատակասեր ու ժպտերես աղջիկ է:

302. Ընդգծված բառն ի՞նչ է ցույց տալիս և ի՞նչ հարցի է պատասխանում:

 

            Օրինակ՝
Երկինքն անծայրածիր է: – Երկինքն ինչպիսի՞ն է:
Այգում վարդ բացվեց: – Վարդը ի՞նչ եղավ:
Դու իսկական երեխա ես: – Դու ո՞վ ես:

            Ճանապարհորդը շատ հետաքրքրասեր էր:Ճանապարհորդը ինչպիսի՞ն էր։
            Մեր տունը արևոտ է:Մեր տունը ինչպիսի՞ն է։
            Առավոտյան թռչնակը նորից երգեց:Թռչնակը ի՞նչ արեց։
            Երեխաների սենյակն ընդարձակ էր:Սենյակն ինչպիսի՞ն էր։
            Վարագույրի հետևում թաքնվածը ես էի:Թաքնվածը ո՞վ էր։
            Հեռուներից եկած առաջին արագիլը սա է: Առաջին արագիլը ո՞րն է։

28 մարտի-1 ապրիլի

Հայ մեծ հեքիաթագիր Ղազարոս Աղայանը և մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը շատ մտերիմ ընկերներ էին: Թումանյանը մեծ հարգանքով էր վերաբերվում Աղայանին և հաճախ խորհրդակցում նրա հետ:   Թումանյանի դուստր՝ Նվարդի հուշերից.  «Հայրիկը երեխաների անունները դնում էր հատուկ խնամքով: Արեգի անունը դրել է Ղազարոս Աղայանը. հայրիկն Աղայանին գրել էր, թե մի երեխա էլ ավելացավ, և ստացել պատասխան. թե աղջիկ է, անունը դիր Արեգնազան, թե տղա է` Արեգ»:

 Թիֆլիսի հին թաղերից մեկում՝ Բեհբության փողոցում գտնվող Թումանյանի վարձած նոր բնակարանը զգալի մեծ էր առաջվա բնակարանից: Բանաստեղծը իր նոր տան մեջ մի ընդարձակ սենյակ, պատերը մեծ մասով պատած գրապահարաններով, հատկացրել էր որպես սենյակ-հավաքատեղի իր ընկերների համար:   Ավետիք Իսահակյանի «Հովհաննես Թումանյան» հուշերից.  «Ղ. Աղայանը, Դ. Դեմիրճյանը, ես և մեր մյուս ընկերները կանոնավոր կերպով շաբաթը մեկերկու անգամ հավաքվում էինք Թումանյանի մոտ՝ իրար տեսնելու և զրույց անելու: Այսպիսով նրա տունը դարձել էր մեր հավաքատեղին: Թեյ էինք խմում, ընթրում, խոսում: Ձմեռը վառվռուն բուխարիկի շուրջը նստած՝ կատակում էինք, անվերջ զրույց անում, խոսում, վիճում»: Այդպես ստեղծվեց «Վերնատունը»:  «Վերնատան» նահապետի տիտղոսը տրված էր Ղազարոս Աղայանին, և այդպես էլ պետք է լիներ թե՛ տարիքի բերումով, թե՛ նրա ունեցած վիթխարի հեղինակության՝ հայության բոլոր շրջաններում:

 1905 թվին, Ամանորի օրը՝ հունվարի 1-ին, Թումանյանը իր «Բանաստեղծություններ» (1903) ժողովածուն նվիրում է Ղազարոս Աղայանին հետևյալ ընծայագրով.  «Իմ անգին Ասլան ապորը Ղ. Աղայանին»: Իսկ գրքի անվանաթերթին թողնում է հետևյալ էքսպրոմտը.   Անցավ հին տարին, կանցնի և նորը,  Կանցնի՞ արդյոք մեր անբախտ օրը:

 Հ. Թումանյանը գրական միջավայրի մեծ հաշտեցնողն ու հուսադրողն էր` նա զարմանալի կերպով կարողանում էր իրար դեմ լարված կողմերը հաշտեցնել, հանգստացնել, խաղաղ տրամադրություն ստեղծել: Օրինակ մի դեպք, որը հանրահայտ է: Ղազարոս Աղայանը և Պերճ Պռոշյանը գժտված էին և տարիներով իրարից խռով: Թումանյանը շատ էր ուզում նրանց հաշտեցնել: Մի կիրակի օր, առավոտը, Պռոշյանը հյուր է գալիս Թումանյանին, և այդ օրը, ինչպես միշտ, Աղայանը ճաշին պետք է լիներ Թումանյանի մոտ: Թումանյանը Պռոշյանին զբաղեցնում է մինչև ճաշի ժամը, ու Ղ.Աղայանը գալիս է: Ճաշում են միասին և այդ օրը երեքով միասին նկարվում են, հաշտությունը հավերժացնում այդ լուսանկարով:

 1900-ական թթ. սկզբներին սրվել էին հայ-թաթարական հարաբերությունները: Թումանյանը, իր հետ վերցնելով ամենամտերիմ ընկերոջը՝ Ղազարոս Աղայանին, գնում է Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախ գավառ՝ բանակցությունների: Կողմերից ոչ մեկը չի ուզում զիջել: Թուրքերից մեկն առաջարկում է. «Թող ձեզնից մեկը կոխ բռնի մեր փահլևանի հետ: Թե դուք հաղթեք` ձեր ուզածով լինի, թե մենք՝ մեր ուզածով»:   Խեղճ Թումանյանը, որ մի նրբիրան մարդ էր, անհանգստանում է: Բայց անմջապես տեղից կանգնում է հաղթահասակ Աղայանը և թավ մորուքն սպառնագին առաջ ցցելով ասում. «Բերեք ձեր փահլևանին»: Մեյդան են բերում մի ջլապինդ հսկայի: Սկսվում է մենամարտը: Հուզմունքից քրտնաթոր Թումանյանը մի գլուխ բացականչում էշ. «Ղազար ջան կեռ տուր, Ղազար ջան կեռ տուր…», Աղայանի համբերությունը հատնում է. «Դե հերիք է, էլի, Հովհաննես, դու ինձանից վեր գցած թուրք ուզի»: Ասում է Ղազարն ու գետնով տալիս թուրքին: