236․Համաչա՞փ են արդյոք պատկերները տարված ուղղի նկատմամբ (տե՛ս նկ. 13)։ Կարո՞ղ են արդյոք այդ պատկերները համաչափ լինել մեկ ուրիշ ուղղի նկատմամբ։

ա)այո,ոչ բ)ոչ,այո գ)ոչ,ոչ

238․Տետրի մեջ արտագծե՛ք 14­րդ նկարում պատկերված կետերը և ուղի ղը։ Կառուցե՛ք այն կետերը, որոնք համաչափ են տրված ներին։

ա․

240․Պատկերի համաչափության առա՞նցքն է արդյոք տարված ուղիղը (տե՛ս նկ. 15)։

ա)ոչ բ)ոչ գ)այո դ)ոչ ե)այո զ)այո

243․Տետրի մեջ արտագծե՛ք 18­րդ նկարը։ Կառուցե՛ք ABC բեկյալին p ուղղի նկատմամբ համաչափ բեկյալը։

247․Քանի՞ տոկոսն է.

ա) 50­ը 100­ի 50×100։100 =50%

գ) 125­ը 25­ի 125×100:25=500%

ե) 300­ը 30­ի 300×100:30=1000%

բ) 15­ը 75­ի 15×100:75=20%

դ) 40­ը 250­ի 40×100:250=16%

զ) 900­ը 15­ի 900×100:15=6000%

251․Քարտեզի վրա երկու քաղաքների հեռավորությունը հավասար է սմ­ի։7 3/5 Ինչի՞ է հավասար քաղաքների իրական հեռավորությունը, եթե քարտեզի մասշտաբը 1 ։ 1000000 է։

38/500000×1000000=38000000=76կմ

Հարցեր

• Ո՞րն է հնդեվրոպական նախահայրենիքը։

Հնդեվրոպական նախահարենիքը զբաղեցրել է Հայկական լեռնաշխառհը,Փոքր Ասիայի արևելքը,Միջագետքի հյուսիսը և Իրանի հյուսիս-արևմուտք։Հայկական լեռնաշխահը կազմել է հնդ Եվրոպական նախահայրենիքին կենտրոնական շրջանը։

• Ի՞նչ գիտեք հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մասին։ Ի՞նչ այլ լեզվաընտանիքներ կարող եք նշել։Հայերը պատկանում են աշխարհի ամենա բազմանդամ լեզվա ընտանիքին։Այն կոչվում է հնդեվրոպական,քանի որ այդ լեզվաընտանիքի լեզուները գործածվում են Հնդկաստանի արևելքից մինչև Եվրոպայի արևմուտք ձգվող տարացքում։

• Ի՞նչ է ավանդազրույցը։Ավանդազրույցը ժողովրդական անգիր վիպական ստեղծագործություն:Ավանդազրույցների մեջ ամենահինը և արժեքավորը հայկական ավանդազրույցն է։

• Ներկայացրե՛ք հայերի ծագման մասին պատմող հայկական ավանդազրույցը։Հայերի ծագման մասին ավանդազրույցներ են եղել դեռևս հին ժամանակներում։Դրա համաձայն՝ հայերը դյութազուն Հայկի ժառանգներն են։Այդ բոլորմ զրույցներում հայերը ներկայանում են որպես մեծ և քաջ ժողովուրդ, որի հետ ազգակից լինելը պավար։

 Թթուներ

Տնային առաջադրանք

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ թթուներ կան բնության մեջ:Բնության մոջ կան շատ թթուներ,օրինակ՝ կիտրոնաթթու,խնձորաթթու ,կաթնաթթու,քացխաթթու։
2. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները:Թթուները կազմված են ջրածնից և թթվային մնացորդներից։
3. Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել ,որ տվյալ նյութը թթու է:Թթուները ունեն թթու համ։Թթուների լուծույթներու հայտանյութը փոխում է իր գույնը․մանուշակագույն լակմուսը դարնում է կարմիր։
4. Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ:Քանի որ թթուները քայքայում են մաշկը ,պետք է զգույշ վարվել նրանց հետ։Եթե թթուն թափվել է մաշկի վրա,այն հարկավոր է շտապ լվանալ առատ ջրով,այնուհետև մշակել սնունդի սոդայով։

Մայրը Հ. Թումանյան

Մի գարնան իրիկուն դռանը նստած զրույց էինք անում, երբ այս դեպքը պատահեց։ Էս դեպքից հետո ես չեմ մոռանում էն գարնան իրիկունը։

Ծիծեռնակը բույն էր շինել մեր սրահի օճորքում։ Ամեն տարի աշնանը գնում էր, գարնանը ետ գալի, ու նրա բունը միշտ կպած էր մեր սրահի օճորքին։

Ե՛վ գարունն էր բացվում, և՛ մեր սրտերն էին բացվում, հենց որ նա իր զվարթ ճիչով հայտնվում էր մեր գյուղում ու մեր կտուրի տակ։

Եվ ի՜նչ քաղցր էր, երբ առավոտները նա ծլվլում էր մեր երդիկին կամ երբ իրիկնապահերին իր ընկերների հետ շարժվում էին մի երկար ձողի վրա ու «կարդում իրիկնաժամը»։

Եվ ահա նորից գարնան հետ վերադարձել էր իր բունը։ Ձու էր ածել, ճուտ էր հանել ու ամբողջ օրը ուրախ ճչալով թռչում, կերակուր էր բերում իր ճուտերին։

Էն իրիկունն էլ, որ ասում եմ, եկավ, կտցում կերակուր բերավ ճուտերի համար։ Ճուտերը ծվծվալով բնից դուրս հանեցին դեղին կտուցները։

Էդ ժամանակ, ինչպես եղավ, նրանցից մինը, գուցե ամենից անզգուշը կամ ամենից սովածը, շտապեց, ավելի դուրս ձգվեց բնից ու ընկավ ներքև։

Մայրը ճչաց ու ցած թռավ ճուտի ետևից։ Բայց հենց էդ վայրկյանին, որտեղից որ է, դուրս պրծավ մեր կատուն, վեր թռցրեց փոքրիկ ճուտը։

— Փի՛շտ, փի՛շտ, — վեր թռանք ամենքս, իսկ ծիծեռնակը սուր ծղրտալով ընկավ կատվի ետևից՝ նրա շուրջը թրթռալով կտցահարելով, բայց չեղավ։ Կատուն փախավ մտավ ամբարի տակը։ Եվ այս ամենն այնպես արագ կատարվեց, որ անկարելի էր մի բան անել։

Ծիծեռնակը դեռ ծղրտալով պտտում էր ամբարի շուրջը, իսկ մենք՝ երեխաներս, մի-մի փայտ առած պտտում էինք ամբարի տակը, մինչև կատուն դուրս եկավ ու փախավ դեպի մարագը, դունչը լիզելով։

Ծիծեռնակը դատարկ կատվին որ տեսավ, մի զիլ ծղրտաց ու թռավ, իջավ դիմացի ծառի ճյուղին։ Այնտեղ լուռ վեր եկան։ Մին էլ տեսանք՝ հանկարծ ցած ընկավ մի քարի կտորի նման։ Վազեցինք, տեսանք՝ մեռած, ընկած է ծառի տակին։

Մի գարնան իրիկուն էր, որ այս դեպքը պատահեց։ Շատ տարիներ են անցել, բայց ես չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը։

Առաջադրանքներ`

1.Գրի’ր պատմության ասելիքը։

2.Դուրս գրի’ր պատմող հերոսի զգացողությունները ներկայացնող հատվածները: Ի՞նչ են տալիս այդ զգացողությունները պատմվածքին, ո՞րն է դրանց անհրաժեշտությունը ստեղծագործության մեջ:

Ե՛վ գարունն էր բացվում, և՛ մեր սրտերն էին բացվում, հենց որ նա իր զվարթ ճիչով հայտնվում էր մեր գյուղում ու մեր կտուրի տակ։ Եվ ի՜նչ քաղցր էր, երբ առավոտները նա ծլվլում էր մեր երդիկին։Շատ տարիներ են անցել, բայց ես չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը։

Այդ զգացողությունները տալիս են պատմվածքին սեր գարնան հանդեպ և անհամբեր սպասումը գարնանը։

3.Գրավոր մեկնաբանի’ր հետեւյալ միտքը. «… Չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը»։

Վայրի խաղողը մագլցողների թվում ամենացրտադիմացկուն բնափայտային բույսերից մեկն է, որը աչքի է ընկնում ամենաբարձր դեկորատիվ առանձնահատկություններով։ Այս բույսը հատկապես գեղեցիկ է ուշ աշնանը, երբ տերևները ստանում են անզուգական 

կինոմոնակարմրավուն երանգ։ Արագաճ բույս է, բարձրությունը հասնում և երբեմն անցնում է 10 մ-ից։ Կառչող բույս է բեղիկներով հեշտությամբ կառչում է պատի աննշան ելուստներին սակայն հենարանի կարիք է զգում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ, մայց լավ է աճում պարարտ, սննդանյութերով հարուստ հողում։ Պահանջում է առատ հաճախակի ոռոգում։ Հեշտությամբ բազմանում է սերմերով, կտրոններով և հասարակ անդալիսով։ Անդալիսով բազմացնելիս շիվը պառկեցնում են գետնին և կեռկալներով ամրացնելուց հետո հող լցնում վրան։ Հանգույցներից բույսը շիվեր և արմատներ է արձակում։ Հաջորրդ տարի գարնանը դրանք անջատում են միմյանցից և որպես ինքնուրույն բույս տնկում համապատասխան հողամասերում, 30-40 միջբուսային տարախությամբ։ Կտրոններով բազմացնելու դեպքում մեկ տարեկան շիվերը վաղ գարնանը կտրում են 15-20 սմ երկարությամբ, յուրաքանչյուր կտրոնի վրա թողնելով 3-4 աչք, և ջերմատանը կամ ջերմոցում տնկում են այգու ավազախառը հողում։

1. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից կազմված համապատասխան գոյականներով:        «Քավության նոխազ» արտահայտությունը հին հրեաների կրոնական մի մի սովորություն է առաջացել: Տարին մի անգամ հրեաները երկու այծ էին բռնում, որոնցից  մեկին էին միայն զոհում: Մյուսի վրա մարդիկ հերթով դնում էին ձեռքերն ու դրանով իբր իրենց մեղքերը բարդում նրա վրա: Հետո այդ այծին ազատություն էին տալիս: <<Հիմա Քավության նոխազ» անվանում են այն մարդկանց, որոնք իրենց վրա են վերցնում ուրիշի մեղքերը, ստիպված են լինում պատասխան տալ ուրիշի անելիքի համար:

2. Տրված գոյականները երկու խմբի բաժանի´ր:

3. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և բացատրի´ր օրինաչափությունը:

Ա. Ձև-Ձևեր, արտ-արտեր, հարց-հարեր, սարք-սարքեր, զենք-զենքեր, դեզ-դեզեր, օր-օրեր:

Բ. Երկիր-երկրներ, տարի-տարիներ, գնացք-գնացքներ, նվեր-նվերներ, վայրկյան-վարկյաններ, ուղևոր-ուղևորներ:

Գ. Թոռ-թաոռներ, դուռ-դռներ, մուկ-մկներ, ձուկ-ձկներ, լեռ-լեռներ, բեռ-բեռներ:

Դ.  Աստղ-աստղեր, արկղ-արկղեր, վագր-վագրեր, անգղ-անգղեր, սանր-սանրեր:

4.Յուրաքանչյուր բառի  իմաստն արտահայտի՛ր բառակապակցությամբ. գտի՛ր  երկու խմբի բառերի նմանությունն ու տարբերությունը:
Ա.Դասագիրք-դաս,գիրք, հեռագիր-հեռու ,գիր, արոտավայր-արոտ,վայր, լրագիր-լուր,գիր, ծառաբուն-ծառ,բուն, մրգաջուր-միրգ,ջուր, մրջնաբույն-մրջյուն,բույն, ծաղկեփունջ-ծաղիկ,փունջ, միջնապատ-մեջ,պատ:

Բ.Վիպագիր-վեպ,գիր, մեծատուն-մեծ,տուն, զինակիր-զենք,կրող, ժամացույց-շամ,ցույց, կողմնացույց-կողմ,ցույց, երգահան-երգ,գրող, քարահատ-քար,հատող, պատմագիր-պատմություն,գրող, քանդկագործ-քանդակ,գործ:

5. Երկու խմբի գոյականների հոգնակին կազմի´ր և օրինաչափությունը բացահայտի´ր:Օրինակ` Դասագիրք- դասագրքեր, վիպագիր- վիպագիրներ:
Ա.Դասագիրք-դասագրքեր, հեռագիր-հեռագրեր, արոտավայր-արոտավայրեր,լրագիր-լրագրեր, ծառաբուն-ծառաբներ, մրգաջուր-մրգաջրեր, մրջնաբույն-մրջնաբներ, ծաղկեփունջ-ծաղկափնջեր, միջնապատ-միջնապատեր:

Բ.Վիպագիր-վիպագրեր, մեծատուն-մեծատներ, զինակիր-զինակիրներ, ժամացույց-ժամացույցներ, կողմնացույց-կողմնացույցներ, երգահան-երգահաններ, քարահատ-քարահատներ, պատմագիր-պատմագիրներ, քանդկագործ-քանդակագործներ:

Տնային առաջադրանք

Պատասխանել հարցերին

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ:Թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաները կոչվում են օքսիդացման ռեակցիաներ ու դրանց հետևանքով առաջացած նյութերն անվանում են օքսիդներ։
2. Ո՞րն է օքսիդացման ռեակցիան:Թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաները կոչվում են օքսիդացման ռեակցիաներ
3. Ի՞նչ կիրառություն ունեն ձեզ ծանոթ օքսիդները:Օքսիդները լայն կիրառություն ունեն մարդու կենցաղում, օրինակ՝ չհանգած կիրը և ավազը օգտագործում են շինարարությունում,երկաթի օքսիդից ստանում են երկաթ,ածխաթթու գազը օգտագործում են հանքային ջրերի գազավորման համար։

.