Հարցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ինչպե՞ս են գումարվում միևնույն հայտարարով հանրահաշվական կոտորակները։
հանրահաշվական կոտորակների գումարման ժամանակ, համարիչները գումարվում են, իսկ հայտարարները մնում են անփոփոխ՝

2․ Ինչպե՞ս են գումարվում հակադիր հայտարարներով հանրահաշվական կոտորակները։
Եթե կոտորակների հայտարարները հակադիր արտահայտություններ են, ապա դրանց գումարելու կամ հանելու համար պետք է սկզբում կիրառել հանրահաշվական կոտորակների նշանների փոփոխման կանոնը։

3․ Ինչպե՞ս են գումարվում տարբեր հայտարարներով հանրահաշվական կոտորակները։

4․ Կատարել գործողությունները․

ա)x+y/3
բ)a-b/3
գ)2x-3y/5

դ)2m-2/m+n
ե)-x-9/x-3
զ)8p-8

5․ Կատարել գործողությունները․

ա)x-1+1/2
բ)2a/3
գ)2a+b/5
դ)x+2y/7

6․Կատարել գործողությունները․

ա)-x+1/x-1
բ)2/x-y
գ)6a/a-b
դ)5m-5/n-m
ե)3p+4q/p-2q
զ)11a-2b/1-a

7․ Պարզեցրել արտահայտությունը․

ա)3/a
բ)3a/x
գ)-a/b

դ)8m+n/4
ե)4x/4
զ)4a/8

8․Կատարել գործողությունները․

ա)8/a+b
բ)1/x-1
գ)a+b
դ)2m-2/m+n
ե)-x-9/x-3
զ)15p-1/p+1

9․ Ձևափոխել հանրահաշվական կոտորակի.

ա)2a+3b/6
բ)x-2y/4
գ)10m-12/15
դ)20m+6n/15
ե)9p+8p/12
զ)3a²-8a/12
է)75x²/15
ը)54xy-35xy²/63

Առաջադրանքներ

1.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա)x/x-2 և -1/x-2
բ)x/5+x և -3/x+5
գ)4x/x-1 և -7x-2/x-1
դ)2x/3x+6 և -5/2+x
ե)15/2x-8 և -7/4-x
զ)3-x/5-x և -5/10-2x

2.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա)x/3x-x² և -4/x-3
բ)1/2+x և -1-x/4-x²
գ)3/4+6x և -5x/6+9x
դ)5x/3-x և -2/9-x²

3.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա)3x/x(4+x) և 4x/3(x+4)
բ)2*13x/2(5-x)(5+x) և (5-x)(x-1)/2(5-x)(5+x)
գ)x-3/1 և -5x/-1
դ)

4.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա)3x/x²+4x+4 և -4-x/10+5x
բ)1+x/x²+2x+4 և 1-x/8-x³
գ)x/9-3x-x2 և -5/27-x³
դ)12/(x-3)² և -x+2/(x-3)²

Իմ դպրոցը շատ լավ դպրոց է։Մեր դպրոցում կոմպերով են աշխատում դա ինձ դուր է գալիս։Մեր դպրոցում դասատուները խիստ չեն։Մեր դպրոցը ամենա լավ դասատուները ունի և շատ բարի աշակեռտներով լի դպրոց է։

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1.Ո՞ր մարմինն է կոչվում  բուրգ։

2.GEOGEBRA ծրագրով գծիր  բուրգ։

3.Ո՞ր նիստերն են կոչվում հիմքեր, կողմնային նիստեր:
նիստերից երկուսը նրա հիմքերն են, իսկ n-ը՝ կողմնային նիստեր:

4․Գտեք վեցանկյան բուրգի կողերի, գագաթների, նիստերի քանակը,

GEOGEBRA     ծրագրով գծեք վեցանկյուն բուրգ:

կող – 12
գագաթ – 7
նիստ – 7

5․Կարո՞ղ է բուրգի կողերի թիվը լինել՝

   ա) 13      բ) 16      գ) 19։ Պատասխանը հիմնավորել։Որովհետև բաժանվում է 2-ի

6․Կարո՞ղ է լինել այնպիսի բուրգ, որն ունի ՝

   ա) 9 նիստ,         բ)  9 կող։ Պատասխանը հիմնավորել։Քանի որ 9-ից հանել մեկ հնարավոր է։

7․ Ինչպե՞ս է կոչվում այն բուրգը, եթե այն ունի

   ա) 13 նիստ     բ) 10 գագաթ    գ) 12 կող։

ա) 13 նիստ – տասներկուանկյուն բուրգ
բ) 10 գագաթ –  իննանկյուն բուրգ 
գ) 12 կող – վեցանկյուն բուրգ։

8․Քառանկյուն բուրգի հիմքը 64 սմ պարագծով քառակուսի է, իսկ կողմնային նիստերը

     հավասարակողմ եռանկյուններ են։ Գտեք բուրգի կողմնային կողերը։
64։4=16

1.Առանձնացրո’ւ պարզ և սոսկածանցավոր, պատճառական, բազմապատկական, կրավորական ածանց ունեցող բայերը՝ ընդգծելով բայածանցները․

քարանալ, հեռացնել, կատակել, մոտեցնել, կռկռալ, վազել, քշվել, հանգստանալ, բզբզալ, զարմացնել, զարմանալ, ցատկոտել, բարձրանալ

2․ Կազմի’ր տրված բայերի պատճառական ձևերը․

հանգստանալ — հանգստացնել
մոտենալ-մոտեցնել
բերել-տալ
վախենալ — վախեցնել
ծիծաղել-ծիծաղեցնել
հեռանալ-հեռացնել
լռել-լռեցնել
տանել-բերել

3․ Ընդգծի’ր նախադասության գլխավոր անդամները՝ ենթական և ստորոգյալը։
Առանձնացրու պարզ և բարդ նախադասությունները․

Երեխան, վախենալով շնից, մտավ մոտակա տունը։
Այդ տունը վաղուց, շա՜տ վաղուց է կանգնած անտառի մեջ, և ես նրան հիշում եմ դեռ մանկությունից։
Փոշոտ խճուղին, ինչպես մի գորշ ժապավեն, օձապտույտ ոլորումներով, իմ ծննդավայրից վազում է դեպի Սևան։
Ծառերի միապաղաղ կանչի մեջ այդ սպիտակ շենքր անցորդներին թվում է ինչ–որ խորհրդավոր բան, իսկ աղոթասեր օտարականին թվում է մատուռ կամ վանք։
Դու գնացիր, և ես մոռացա քեզ։
Այդ սպիտակ տունը, որ գոռոզ կերպով բազմել է անտառի գլխին, հանրակացարանն է:

4. Ածանցներ
Տրված ածանցներով բառեր կազմի’ր.

անք — հարգանք, փրկանք

որդ — գնորդ, որսորդ, առաջնորդ, կիսորդ

ակ — տնակ, կայծակ, վիպակ

ար — կերպար, տիպար, կենարար

պան — պահապան

ե — թղթե, ոսկե, բրոնզե

յալ — հավելյալ, միացյալ

բաց — բացահայտ, բացատրություն

երորդ — հինգերորդ, վեցերորդ, յոթերորդ

րորդ — երկրորդ

սուն — երեսուն, քառասուն, հիսուն, ութսուն

բար — հավանաբար, համեմատաբար

որեն — արագորեն, դանդաղորեն, մեղմորեն

5․ Բառերը ենթարկիր բառակազմական վերլուծության.
տեսականի-տես-ականի, գոգնոց-գոգն-ոց, մատանի-մատ-անի, շրջանակ-շրջան-ակ, կենարար-կեն-արար,նստարան-նստ-արան, հարսնացու-հարսն-ացու,ծամոն-ծամ-ոն,  ցանկալի-ցանկ-ալի, թևավոր-թև-ավոր,մոլորյալ-մոլոր-յալ, փայլուն-փայլ-ուն,դժգոհ-դժ-գոհ,վերահաս-վեր-հաս, տարօրինակ-տար-օրինակ, իննսուն-ինն-սուն, խստիվ-խիստ-իվ, ներքուստ-ներք-ուստ

6. Գրիր, թե տրված բառերը ինչ խոսքի մասի են պատկանում:

Հարյուր իննսուներեք-թվական, թե-շաղկապ, դու-դերանուն, անշուշտ-մակբայ, դանդաղ-ածական, վրա-կապ, թութակ-գոյական, բոլորը-դերանուն, վա՜յ-ձայնարկություն, մասին-կապ, կամաց-կամաց-մակբայ, հավանաբար-մակբայ, մտերմանալ-չեզոք բայ, ոչ մեկը-դերանուն, հովիվ-գոյական, որպեսզի-շաղկապ, արագ-ածական, երրորդ-դասական թվական, կացին-գոյական, ա՜խ-ձայնարկություն, դեղին-ածական, ընկերանալ-չեզոք բայ, երկար-ածական, կարծես-ներգործական բայ, կրկնել-ներգործական բայ, բացի-կապ, որովհետև-շաղկապ, հնգական-թվական:

7․ Գոյական անուն

Տրված բառերը ո՞ր հոլովման են պատկանում:

ծառ-Ուղղական հոլով, մայր-Ուղղական հոլով, ձի-Ուղղական հոլով, մերոնք-Ուղղական հոլով, գարուն-Ուղղական հոլով, օր-Ուղղական հոլով, նստարան-Ուղղական հոլով, ձուկ-Ուղղական հոլով, շաբաթ-Ուղղական հոլով, կաղնի-Ուղղական հոլով, Վարդանենք-Ուղղական հոլով,

8. Ինքդ ընտրիր և հոլովի՛ր հինգը բառ։
գիրք- ուղղական-գիրքը, սեռական-գրքի, տրական-գրքին, հայցական-գիրքը, բացառական-գրքից, գործիական-գրքով, ներգոյական-գրքում:

տուն- ուղղական-տունը, սեռական-տան, տրական-տանը, հայցական-տունը, բացառական-տնից, գործիական-տնով, ներգոյական-տան մեջ:

մարդ- ուղղական-մարդ, սեռական-մարդու, տրական-մարդուն, հայցական-մարդը,բացառական-մարդուց, գործիական-մարդու շնորհիվ, ներգոյական-մարդու մեջ:

տղա- ուղղական-տղա, սեռական-տղան, տրական-տղային, հայցական-տղան, բացառական-տղայից, գործիական-տղայով, ներգոյական-տղայի մեջ:

ընկեր- ուղղական-ընկեր, սեռական-ընկերոջ, տրական-ընկերոջը, հայցական-ընկերոջը, բացառական-ընկերոջից, գործիական-ընկերոջով, ներգոյական- ընկերոջ մեջ:

Առաջադրանքներ։

1․ Կրճատել կոտորակները․

ա)1/2
բ)2/3
գ)9/42
դ)
ե)a/3
զ)2/3b
Է)1/x²
ը)2mn/3
թ)2b²/3a²
ժ)4x²/5yz

2․ Կրճատել կոտորակները․

ա)1(x+y)/2ax
բ)1/1
գ)2/5
դ)1/2
ե)(x-y)²/4xy
զ)5m/7n(a-b)
է)p/2q
ը)4(a+b)/9

3․ Կրճատել կոտորակները․

ա)1
բ)2/3
գ)2n/1
դ)a/2

4․ Կրճատել կոտորակները․

ա)(x+y)/2
բ)2(a+b)/3a
գ)2(m-n)/4mn
դ)6ab/2(a-b)
ե)(a-b)/2(a+b)
զ)2(x+y)/(x-y)

1..Տրված գոյականներից, ածականներից, դերանուններից, մակբայներից և ձայնարկություններից բայեր կազմի´ր:

Ա. ծաղիկ – ծաղկել
քար – քարանալ
անուն – անվանել
քարոզ – քարոզել
ձև – ձևել:

Բ. մեծ – մեծանալ
բարձր – բարձրանալ
կարմիր – կարմրել
տափակ – տափակել
սուր – սրել:

Գ. ոչինչ – ոչնչանալ
բոլոր – բոլորել 
նույն – նույնանալ
ամբողջ – ամբողջանալ

Դ. կրկին – կրկնել
արագ – արագանալ
դանդաղ – դանդաղել
հաճախ – հաճախել:

Ե. վա՜յ – վայել
մկըկ – մկկալ
տը՜զզ – տզզալ
թրը՛խկ – թրխկալ

2. Տրված բայերից նորերն ստացի´ր` դրանք բաղադրելով Բ խմբի նախածանցների հետ:

Ա.Նայել, կառուցել, գրել, ճառել, դառնալ, հայտնել:
Բ.Անդր, վեր, արտ, հակ, մակ, ստոր:
Վերանայել, վերակառուցել, ստորագրել, հակաճառել, անդրադառնալ:

3.Փորձի՛ր բացատրել բայերի նման խմբավորումը:

Ա. Տեսնել, նստել, ձևել, կարել, իջնել, բարձրանալ, մեծացնել: Բ.Ձևափոխել, շրջանցել, հեռագրել, մեղադրել: Գ. Գլուխ տալ, ձիգ տալ, գործ անել, վեր կենալ:

Ա խմբի բայերը սովորական բայեր են:
Բ խմբի բայերը պատճառական բայեր են:
Գ խմբի բայերը հարադրական բայեր են:

Ուշադրություն․

Ածանցավոր բայերը չորս տեսակի են` սոսկածանցավոր, պատճառական, բազմապատկական և կրավորական: 

Սոսկածանցներն են՝ ան, են, ն, չ` մեծ-ան-ալ, վախ-են-ալ, գտ-ն-ել, կոր-չ-ել և այլն:

Ուշադրություն

Պարզ և սոսկածանցավոր բայերից կազմվում են պատճառական, բազմապատկական և կրավորական բայեր:

Պատճառական ածանցներն են՝ ացն, եցն, ցն:

 Պատճառական բայերը կազմվում են`

1. Ա  խոնարհման պարզ և ան սոսկածանցավոր բայերից` ացն ածանցով` խաղալ-խաղացնել, քարանալ-քարացնել:

2. Ե  խոնարհման պարզ և են սոսկածանցավոր բայերից` եցն ածանցով` քայլել-քայլեցնել, վախենալ-վախեցնել:

3.Ն, չ սոսկածանցավոր բայերից` ցն ածանցով` հասնել-հասցնել, փախչել-փախցնել:

Կան շատ բայեր, որոնցից ածանցներով պատճառական բայ չի կազմվում: Այսպիսի բայերի պատճառականը կազմվում է տալ բայի հարադրությամբ` բերել-բերել տալ, զարդարել-զարդարել տալ և այլն:

Ուշադրություն

Կան բայեր, որոնցում կա ցն տառակապակցությունը` հարցնել, լցնել,վերցնել, սակայն դրանք պատճառական բայեր չեն, քանի որ առանց ցն -ի ձևեր չունեն:

Բազմապատկական բայերը ցույց են տալիս գործողության կրկնություն:

Բազմապատկական ածանցներն են՝ ատ, ոտ, կոտ, տ` կտրել-կտրատել, խոցել-խոցոտել, թռչել-թռչկոտել, պատռել-պատռտել:

Հարցեր և առաջադրանքներ։

1.Որ մարմինն է կոչվում պրիզմա:

2.GEOGEBRA ծրագրով գծիր պրիզմա:

3.Որ նիստերն են կոչվում հիմքեր, կողմնային նիստեր:
նիստերից երկուսը նրա հիմքերն են, իսկ n-ը՝ կողմնային նիստեր:

4.Որ պրիզման է կոչվում ուղիղ պրիզմա։
Եթե պրիզմայի կողմնային կողերը ուղղահայաց են հիմքերին, ապա այն կոչվում է ուղիղ պրիզմա: 

5.GEOGEBRA ծրագրով գծիր ուղիղ պրիզմա:

6.Որ պրիզման է կոչվում թեք պրիզմա։

7․GEOGEBRA ծրագրով գծիր թեք պրիզմա:

8․Գտեք վեցանկյան պրիզմայի կողերի, գագաթների, նիստերի քանակը,GEOGEBRA ծրագրով գծեք վեցանկյան պրիզմա:

9․Կարող է պրիզմայի կողերի թիվը լինել՝

ա)13
բ)14
գ)18

10․Կարող է պրիզմայի նիստերի թիվը լինել՝

ա)13
բ)14
գ)18։
Նիստերի թիվը լինում է 8

11․ Ինչ բազմանկյուն է պրիզմայի հիմքը, եթե պրիզման ունի ՝

ա)15 կող հնգանկյուն
բ)11 նիստ
գ) 10 գագաթ։

Առաջադրանքներ։

1․ Գտնել  c−15c հանրահաշվական կոտորակի արժեքը, եթե c=16
16-15/16=1/16

2․ Հետևյալ կոտորակներից ո՞րն է հավասար 3/(x−15)-ի: Ընտրել պատասխանի ճիշտ տարբերակը:

• −(x+15)/−3
• −3/−(x−15)
• (x−15)/−3
• 3/(15−x)
• −3/(15−x)

3․ Կրճատել կոտորակը՝

ա)x+y/2ax
բ)1/1=1
գ)2/5
դ)1/2
ե)(x-y)²/4xy
զ)5m/7n(a-b)

4․ Հետևյալ կոտորակները բերել 20 x²y հայտարարի

1/x²
5/20y
7/x²y
11/10xy
3/4x

5․ A միանդամը կամ բազմանդամը ընտրեք այնպես, որ ստացվի ճիշտ հավասարություն՝

A=4

A=2(x-y)

6․ Կրճատել կոտորակները․

ա)a-b/c+d
բ)a+b/m+n
գ)x+x/x+xy
դ)x/(x+y)
ե)a*b/a(a*b)
զ)a-b/x(y+x)

13․11․2024

1.Պարզի՛ր, թե տրված դերանուններն ի´նչ սկզբունքով են խմբավորվել և յուրաքանչյուր խմբին երեք-չորս դերանուն ավելացրո՛ւ:

Ա. Ես, դու, այս, ինչ, որ, մի, այդ, այն:
Բ. Ոչինչ, ամեն ոք, որտեղ, մեկմեկու, այստեղ, այնտեղ, այդտեղ:
Գ. Ոչ ոք, ոչ մի, մի քանի, մեկն ու մեկը, ոչինչ, մեկմեկու:

2. Ընդգծված բառերը և բառակապակցությունները փոխարինի՛ր դերանուններով:

Քամիները փչում էին տարբեր ուղղություններով: Նրանցից ամենավատը հյուսիսայինն էր: Այդպիսի քամին քշում-տանում էր մեծ քանակությամբ հող և, այն քշելով գետնի վրայով, մեծ ու բարձր թմբեր էր առաջացնում: Արևելքից, արևմուտքից և հարավից փչող քամիները մեծ ու բարձր թմբեր չէին առաջացնում: Արևելքից, արևմուտքից և հարավից  փչող քամիները փոշին շատ վեր էին բարձրացնում և փոշին քշում  դեպի Ժայռոտ լեռեերը: Երկու տարի հետո հյուսիսային, հարավային, արևելյան և արևմտյան քամիներընշածս  վայրը անապատի վերածեցին: Քամիներնառաջին տարում ոչնչացրին երկու միլիոն հեկտար մշակված հողեր` չհաշված այգիները, որոնք ոչնչացան կա՛մ ամբողջովին փոշով ծածկվելու, կա՛մ արմատների մերկանալու հետևանքով:

3.Ընդգծված բառերը և բառակապակցությունները փոխարինի՛ր դերանուններով: Տրված և ստացված տեքստերր համեմատի՛ր:

Անգլիացի (կարևոր չէ, թե ով ) կենդանաբան Միջերկրական ծովի կղզիներում հետաքրքիր հայտնագործություն է արել հնագետների հետ: Անգլիացի կենդանաբանը Միջերկրական ծովի կղզիներում գտել է փղերի մնացուկներ, փղերի լայնությունն ուսահատվածում հասնում է ընդամենը մեկ մետրի: Անգլիացի կենդանաբանի և հնագետների կատարած պեղումների ժամանակ գտնվել են նաև խոզերի մեծության ռնգեղջյուրների և ներկայումս եղածներից կրկնակի խոշոր մկների մնացուկներ: Գիտնականր կարծում է, որ յոթ միլիոն տարի առաջ են փիղ, ռնգեղջյուր, մուկ կենդանիները Աֆրիկայից եկել Մալթա, Կրետե և Կիպրոս կղզիները, յոթ միլիոն տարի առաջ ցամաքած Միջերկրական ծովի հատակով: Հետո Միջերկրական ծովի տարածքը նորից ջրով է լցվել, և կենդանիները, կտրվելով մայրցամաքից, սկսել են զարգանալ ոչ մայրցամաքային կենդանիների կերպ:

4.Կետերի փոխարեն պահանջված ձևով տեղադրի՛ր նա կամ ինքը դերանունները:

Ի՛նչ առյուծ, այդ վախկոտը իր ստվերից էլ է վախենում: Այդ վախկոտն ինքն իր ստվերից էլ է վախենում: Որսորդն իր հրացանն էր թփի տակ թողել: Որսորդը խուսափում էր հարևանին հանդիպելուց, ախր նրա հրացանն էր թփի տակ թողել: Պապն իր երկար կյանքի ընթացքում այդպիսի գեղեցկություն չէր տեսել: Նա հյուրերին ողջունեց իր իմացած բոլոր լեզուներով, բայց նրանք կարծես թե նորից չհասկացան: Գնչուն ասում էր, որ իր ամբողջ աշխարհում ման է եկել: Հայրը որդու մասին ասում էր, որ նա իր տեսած ամենախելացի երիտասարդն է: Որդուն ուղղված նամակում գրում էր, որ ինքը հետաքրքրվողներին թող ինքը ասի, որ նա շուտով գալու է: Երգչի մասին ասում էր, որ նրան շատ վաղուց է ճանաչում, նա իր մանկության ընկերն է եղել: ճանապարհորդի մտքով չէր անցնում, որ նա անցնում է Մագելանի անցած ճանապարհով, որ չորսուկես հարյուրամյակ առաջ այստնրանավերն են անցել:

5.Ընդգծված դերանունները փոխարինի՛ր համապատասխան հոդերով (եթե պետք է, կարող ես նախադասությունից բառ հանել):

Ընկերդ մենակ քայլում էր փոշեծածկ ճանապարհով:
Որսս իր ոտքով եկավ:
Ծովափի բնակիչներս, ծովից ենք հանում մեր սնունդն ու հարստությունը:
Դու մեր ամենաուժեղ մարզիկը, հաղթանակով պիտի գաս:
Ծեր որսորդ կյանքում շատ բան եմ տեսել:
Մեր շնորհալի տղաներդ, ձեր խոսքը դեռ չեք ասել:
Սիրտդ քա՛ր է, քար:
Ձեռքդ ընկնողին պրծում չկա: