Աշուն

Ծառեր, թփեր լեցուն միրգ,

Մառան տարան գիրկ ու գիրկ,

Աշուն սնավ:

Սաղարթ-սաղարթ սարսելով

Ոսկի տերև դարսելով՝

Աշուն քնավ:

Տարափ ու բուք փչելով,

Վայուն-մայուն ճչելով՝

Աշուն ծնավ:

2. Բացատրի՛ր բառերը՝ լեցուն-Լի, լցված

մառան-Գետնափոր տեղ՝ նկուղ զանազան կարգի մթերքներ պահելու համար,

տարափ-Հորդ անձրև:,

սաղարթ-Բույսի տերևների ամբողջությունը, տերևներ:,

մառան-Մասնավորապես՝ գինի պահելու նկուղ:

3. Յուրաքանչյուր քառյակի բովանդակությանը համապատասխան գրի՛ր, թե աշունն ինչպիսին է:

1-ին քառյակ Մրգառատ աշուն

2-րդ քառյակ Ոսկե աշուն

3-րդ քառյակ Անձրևոտ աշուն

136.Ուղղանկյան մակերեսը 900 սմ2 է։ Քանի՞ քառակուսի սանտիմետր է նրա մակերեսի 1 %-ը: Քանի՞ քառակուսի սանտիմետր է նրա մակերեսի 16 %-ը։

900×16:100=144

137.Որքա՞ն է 536-ի 100 %-ը։

536×100:100=536

138.Զամբյուղում կա 300 խնձոր։ Գտե՛ք խնձորների քանակի 20 %-ը։

300×20:100=60խնձոր

139. Մի գյուղացին իր այգուց հավաքել է 1500 կգ խաղող, իսկ մյուսը՝
     30 %-ով պակաս։ Ընդամենը քանի՞ կիլոգրամ խաղող են հավաքել
     երկու գյուղացիները։1500×30%:100=450 1500-450=1050 1500+1050=2550

141.Ո՞րն է ավելի շատ՝ 900-ի 15 %-ը, թե՞ 800-ի 20 %-ը։ 900×15%:100=135

800×20:100=168

800-ի 20% մեծ է

142.Զբոսաշրջիկն անցել է ճանապարհի ­ը։ Ճանապարհի քանի՞ տոկոսն է նա անցել։

100%x1/4=25

143.Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին. ա) 1 մետրի քանի՞ տոկոսն է 1 դեցիմետրը.

1մ=100սմ 1դմ=10սմ 10×100:100=10%

բ) 10 տոննայի քանի՞ տոկոսն է 1 ցենտները.

10տ=10000կգ 1ց=100կգ 100×100%:10000=1%

գ) 1 քառակուսի մետրի քանի՞ տոկոսն է 1000 քառակուսի սանտիմետրը։

1մ․քառ=10000սմ․քառ 10000×100%:1000=1%

144.Ուսանողի թոշակն ավելացել է 2 անգամ։ Քանի՞ տոկոսով է ավելացել թոշակը։

100% ավելացավ

146․Ո՞րն է ավելի քիչ՝ 150-ի 80 %-ը, թե՞ 100-ի 120 %-ը։

150×80%:100=120 100×120:100=120

Դաշնամուր: Վիլյամ Սարոյան

Առաջադրանքներ`

ա. Մեկնաբանի’ր հետեւյալ հատվածը` «Երբ մարդ փող չունի, ― ասաց Բենը, ― զրկվում է շատ ու շատ բաներից, որոնք ունենալու իրավունքն ունի»։Ամեն մարդ մեկ տաղանդ ունի, օրինակ Բենը դաշնամուր նվագելու տաղանդ ուներ, բայց փող չուներ։ Ու վատը այն է, որ այդ տաղանդը ու շնորքը ցույց տալու համար Բենին դաշնամուր էր պետք։

բ. Առանձնացրո’ւ պատմվածքի հերոսներին եւ բնութագրի’ր։Բենը խելացի էր և ստեղծագործական, առանց ձայնանիշ իմանալու, նա կարողանում էր նվագել։ Վաճառողը բարի էր, որովհետև նա Բենին համոզում էր, որ էլի նվագի, սիրում ու հասկանում էր երաժշտությունից։

գ. Բնութագրի’ր Էմմային: Ո՞րն է այս կերպարի անհրաժեշտությունը պատմվածքում:

Էմման լավ ընկեր էր, նա հասկանում էր Բենին ու նույնպես գնահատում Բենին և միշտ Բենի կողքին էր։

Վիլյամ Սարոյան. «Ծիրանի ծառը»

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

ամբար-Զանազան մթերքներ պահելու շենք կամ դրա մի մասը, շտեմարան:

զիլ-Բարձր և սուր (ձայնի մասին):

հափշտակել-Բռնությամբ կամ ճարպկությամբ խլել՝ կորզել, շորթել
Բռնի ուժով գրավել:

վճռական-Որոշումներ՝ վճիռներ ընդունելու մեջ համարձակ ու հաստատակամ, արագորեն որոշում ընդունող
և դրա կատարման մեջ չտատանվող: Վճռական մարդ՝ գործիչ:

1. Մուգ գույնով նշված հատվածները բացատրի՛ր (բանավոր):
2. Բլոգումդ գրի՛ր կարծիք պատմվածքի մասին: Քո կարծիքով տղաների արարքը գողությո՞ւն էր: Ես կարծում եմ,որ գողություն չէ,որովհետև Հենդերսոնը դեմ չէր,որ տղաները ծիրան քաղեին։
3. Վերնագրի՛ր պատմվածքի երեք մասերը: Առաջին մաս-Հետաքրքրասեր Յուլիսիսը,մաս երկրորդ-Տղաների ծրագրերը, Մաս երորդ-Ծիրանի գողությունը

4․Բլոգումդ պատմի՛ր ընկերներիդ հետ իրականացրած ամենատպավորիչ արկածներից մեկի մասին: Մի օր, տատիկիս գյուղում որոշեցիք ես ու եղբայրներս միասին գնանք դաշտ։Ճանապարհին գտանք երկու հազար դրամ։Ու մեր ճանապարհորդութունը վերածվեց խնջույքի։Օրը շատ հետաքրքիր անցավ։

5․Գրի՛ր նշված բառերի հոմանիշները՝ ամբար-Զանազան մթերքներ պահելու շենք կամ դրա մի մասը, շտեմարան:

առաջնորդ-Ղեկավար, պարագլուխ:

վճռական-Որոշումներ՝ վճիռներ ընդունելու մեջ համարձակ ու հաստատակամ, արագորեն որոշում ընդունող
և դրա կատարման մեջ չտատանվող: Վճռական մարդ՝ գործիչ:

հնազանդ–Ամեն բանում ենթարկվող՝ հպատակվող, լսող, անսացող, հլու:

հռչակավոր –Հռչակ ունեցող, հռչակ հանած, որի հռչակը ամեն տեղ տարածվել Է:

6․Գրի՛ր նշված բառերի հականիշները՝ վեհանձն-ստո, վճռական-անվճռական, հնազանդ-անհնազանդ, ըմբոստ, մատղաշ-հասուն, հասած, ծեր, ալևոր, պառավ, խակ–հասուն, հասած :

81. 2:1=X:8 X=2×8/1=16

6:2=X:8 X=8×6/2=48/2=24

2:22=X/8 X=8×2:22=16/22

5:4=X:8 X=5×8:4=10

82. X/4=8/3 X=4×8:3=32/3

7/X=9/5 X=7×5:9=35/9

6/1=X/3=6×3:17=18/17

85. 500/300=77/X X=300×77/500=46 100/500

87. 11/5=X/25 X=25×11:5=275/5=55

88. 160/X=8/56 X=160×56:8=1120

90. 13/2=1352/X X=1352×2:13=208

Սեպտեմբերի 26-30

• Մարդկության պատմության ո՞ր ժամանակաշրջանն է կոչվում նախնադար և ինչու՞։ Քանի՞ շրջանի է այն բաժանվում։Համաշխարհային պատմության հնագույն շրջանը կոչվում է նախնադար։Բաժանվում է մի քանի փուլերի՝ Քարի դար,իսկ քարի դարը բաժանվում է երեք ենթափուլի՝ հին քարի դար(պալեոլիթ),միջին քարի դար(մեզոլիթ)և նոր քարի դար(նեոլիթ)։

• Ե՞րբ է սկսվել երկրագնդի մեծ սառցակալումը, ի՞նչ հետևանքներ է այն ունեցել։Սառցակալումը սկսվել է մոտ մեկ միլիոն տարի առաջ։Այդ պատճառաով վերացան անտառներն ու բուսառատ տափաստանները,անհետացան կենդանիների շատ տեսակներ։

• Ի՞նչ էին անվանում հնագույն մարդկանց խմբերը։Հնագույն մարդկանց խմբերը կոչվում էին նախնադարյան հոտեր։

• Ինչո՞վ էին զբաղվում հնագույն մարդիկ։Հնագույն մարդիկ զբաղվում էին հավաքչությամբ և որսորդությամբ։

• Ի՞նչ սկզբունքով է կազմավորվել տոհմը։ Ինչո՞վ է այն տարբերվում հոտից։Մոտ 40-35 հազար տարի առաջ ձևավորվեցին մարդկանց հասարակական նոր միավորումներ՝ տոհմական համայնքներ։Ի տարբերություն հոտի՝ համայնքն ուներ բնակության մշտական տարացք։

• Ի՞նչ եք հասկանում  բանական էակ ասելով։Մարդ,որը կենդանական աշխարհի բարձրագույն ներկայացուցիչն է:

• Պալեոլիթյան ի՞նչ կայաններ գիտեք Հայաստանում։Արտին լեռան պալեոլիթյան կայան։

Պատասխանել հարցերին

1. Ի՞նչ է վառելանյութը։Այն նյութերը,որոնք հեշտ են բռնկվում ու այրվելիս անջատում են մեծ քանակությամբ ջերմություն ,անվանում են վառելանյութեր։Օրինակ՝քարածուխ,փայտ բենզին,գազ,կերոսին։

2․Բնապահպանակ տեսակետից վառելիքի ո՞ր տեսակներն են ավելի առավել նախընտրելի։ Առավել նպատակահարմար է գազային վառելանյութի օգտագործումը,որն այրվում է լրիվ,առանց շրջապատը աղտոտելու։

3․Հիմնականում ի՞նչ նյութեր են առաջանում վառելանյութերի այրման արդյունքում։Վառելանյութերի այրման արդյունքում առաջանում են՝ մոխիր,ջերմություն,շմոլ գազ ,որը թունավոր է։

1. Պարզիր, թե արդյո՞ք մեծությունների բերվող կախվածությունը ուղիղ համեմատականություն է:  

Կախվածությունը հաստատուն արագությամբ շարժվող մեքենայի անցած ճանապարհի և ծախսած ժամանակի միջև:

(ընտրիր պատասխանի ճիշտ տարբերակը)

Կախվածությունը ուղիղ համեմատական:

               այո,կախվատությունը ուղիղ համեմատական է։

2․Պարզիր, թե արդյո՞ք բրիգադում աշխատող բանվորների թվի և աշխատանքի վրա ծախսած ժամանակի միջև կախվածությունը ուղիղ համեմատական է, հակադարձ համեմատական է, կամ համեմատական չէ:

Պատասխան՝ (ընտրիր ճիշտ տարբերակը) 

• Կախվածությունը ուղիղ համեմատական է:
• Կախվածությունը հակադարձ համեմատական է:
• Կախվածությունը համեմատական չէ:

այո,կախվատությունը ուղիղ համեմատական է։

3․Լրացրու ներքևի աղյուսակը՝ օգտագործելով թվերի միջև եղած կախվածությունը:

Պահանջվող թիվը հավասար է տրվածի քառապատիկ թվին:
 

տրված թիվը

4

5

6

7

                                                                                16          20          24         28

քառապատիկ թիվը

4․Տրված է աղյուսակ:

z	2	4	20	20
y	50	25	5	5

1. Աղյուսակի կախումը  համեմատական է:

(լրացրու բառը)

2. Լրացրու աղյուսակը:

z	2	4		20
y	50	25	5

?

5. Ընտրիր հակադարձ համեմատական կախումների բանաձևերը:

• k=6:n
• 60a=b
• a=b10
• a=10b
• k=n:6
• ab=60

6. Նշիր «ավելորդ» բանաձևը:

• b=8:d
• vt=48
• d=6+3b
• t=48v
• ab=3
• b=3:m

Մնացած բանաձևերը արտահայտում են  հակադարձ համեմատական ուղիղ համեմատական  կախումներ:

7. Գտիր բոլոր մեծությունները, որոնց միջև գոյություն ունի հակադարձ համեմատական կախվածություն:

• Արագությունը և ծախսած ժամանակը մի քաղաքից մյուսը շարժվելիս:
• Ուղղանկյան մեծ և փոքր կողմերը, եթե մակերեսը չի փոխվում:
• Կոտորակն ու նրա համարիչը:
• Ուղղանկյունանիստի ծավալը և նրա հիմքի մակերեսը:

8. Աղյուսակում բերված մեծությունները ուղիղ համեմատական են:

Լրացրու դատարկ վանդակները:

Զանգված (կգ)	1	2	3	4	5
Գին (դրամ)	200

9. Աղյուսակում բերված են երկու ուղիղ համեմատական մեծությունների արժեքներ:

Լրացրու աղյուսակի դատարկ պատուհանները:

Երկարություն (դմ)	1	2	3	4	5
Զանգված (կգ)	10				50

10. Ընտրիր ուղիղ համեմատական կախումների բանաձևերը:

• M=m:2
• P=41b
• M=2:m
• K=n27
• K=27n

11. Ուշադիր նայիր այս աղյուսակին:

s	5	3	8	2
v	48	80	30	120

Պատուհանում լրացրու ճիշտ բառը:

1) Աղյուսակի կախումը  համեմատական է:

2) Ընտրիր բանաձևը, որով տրվում է այս կախումը:

 (s-ը և v-ն փոփոխականներ են, k-ն` թիվ է)

• v=k⋅s
• k=v⋅s

3) Գտիր k գործակիցը՝

k=

4) Լրացրու աղյուսակի երկու պատուհանները:

s	5	3		2
v	48	80	30

Տեքստային աշխատանք

Արևելքի մի երկրում մի թագավոր է լինում, նա շատ կամակոր  և քմահաճ է լինում: Մի  օր  նա  կանչում է  իր  երկրի  բոլոր   դերձակներին  և  հրամայում, թե`  ինձ  համար  մի  այնպիսի  վերմակ  կարեք, որ  հասակիս  համեմատ  լինի ̀ ոչ  երկար, ոչ  կարճ: Ոչ մի   դերձակ  չի  կարողանում  թագավորի  հրամանը  կատարել, բոլորի  գլուխներն  էլ  կտրել  է  տալիս:
Օրերից  մի  օր  թագավորի  մոտ  մի  դերձակ  է  գալիս:
— Թագավորն  ապրած  կենա, -ասում  է  նա, —  ես  քո  ուզած  վերմակը  կկարեմ: Ոչ  երկար  կլինի, ոչ կարճ:
— Լավ, — ասում է թագավորը, — բայց  տես,  եթե  մի  փոքր  երկար  եղավ  կամ  կարճ, իմացած  լինես ̀ գլուխդ  կտրելու  եմ:
-Համաձայն   եմ, թագավորն  ապրած  կենա, թե  չկարողացա ̀  գլուխս  կտրի:
Դերձակը  գնում  է  մի  վերմակ  կարում,  դիտմամբ  էլ  մի  քիչ  կա□ճ  է  անում: Տանում  է,  դնում     թագավորի  առաջ: Փեշի  տակ  էլ  թաքուն  մի  ճիպոտ  է  պահած  լինում:
-Թագավորն  ապրած  կենա, — ասում է  դերձակը ̀  գլուխ  տալով, — քո  ուզած  վերմակը  կարել  եմ: Տես ̀  կհավանե՞ս:
-Տեսնենք  հասակիս  հարմա՞ր  է, թե՞  ավել- պակաս, —  ասում  է  թագավորն  ու  պառկում  թա□տին, վերմակը  քաշում  վրան: Վերմակը  հազիվ  ծնկներին  է  հասնում, ոտքերը  բաց  են  մնում:
Դերձակն  իսկույն  փեշի  տակից  հանում  է ճիպոտը  և  խ□ում  թագավորի  ոտքերին: -Թագավորն  ապրած  կենա, — ասում է  դերձակը, — ամեն  մար□  իր վերմակի  համեմատ  պիտի   ոտքը  մեկնի:
 Թագավորն  ամիջապես  ոտքերն  իրեն է  քաշում,  թաքցնում  վերմակի  տակ:

   Կամակոր  թագավորն  այլևս  ոչինչ  չի  կարողանում  ասել: Նույնիսկ  մեծ –մեծ   նվերներ  է տալիս  ու  ճանապարհ  դնում  հնարագետ  դերձակին:

1.Տեքստի չորս բառերում տառի փոխարեն վանդակ է դրված, դու՛րս գրիր այդ բառերը՝ լրացնելով բաց թողած տառերը:

խփում

մարդ

թախտին

կարճ

   2. Ի՞նչ  է  նշանակում  դերձակ  բառը.

Կարուձև անող արհեստավոր:

3. Ո՞ր   դարձվածքի   իմաստն  է  սխալ  բացատրված.
ա/ գլուխը  դատարկ   —  հիմար, անխելք, տգետ
բ/ թև առնել  —  ոգևորվել, ոգեշնչվել
գ/ կողը  հաստ – համառ, կամակոր, ինքնասածի
դ/ ձեռք մեկնել —  ձեռքով անել, հեռանալ սխալ է

ձեռք մեկնել-Մուրալ,օգնել,ծուրացնել, հափշտակել

4.Տրված  բառերից  ո՞րն  է  ածանցավոր.

      ա/ օրերից

      բ/  գլուխ                            

      գ/ թագավոր

       դ/ ոչինչ

5.Ի՞նչ  խոսքի  մաս  են  տեքստում ընդգծված  բառերը:

կամակոր-Ածական

երկրի-գոյական

երկար-ածական

նա-դերանուն

դերձակը-գոյական

ասում է-բայ

թաքցնում-բայ

հնարագետ-ածական

6. Օգտագործելով  տրված  բառերը ̀ լրացրու՛  առած-ասացվածքները.

    ա/ Ծաղիկը  ծաղկին  նայելով  է  բացվում:

     բ/Թթու  է, թան  չի,  ամեն մարդու բան չի:

     գ/Մեջք –մեջքի  որ  տանք, սարեր շուռ  կտանք:

      դ/Արջից  վախեցողը  անտառ չի  գնա:

  

7. Ի՞նչն  է  ստիպում  թագավորին  նման հրաման  արձակել:  Թագավորը շատ կամակոր  և քմահաճ է լինում։
8. Ի՞նչ  հնարամտության  է  դիմում  դերձակը: Դերձակը  գնում  է  մի  վերմակ  կարում,  դիտմամբ  էլ  մի  քիչ  կարճ  է  անում: Տանում  է,  դնում     թագավորի  առաջ: Փեշի  տակ  էլ  թաքուն  մի  ճիպոտ  է  պահած  լինում:
9. Ժողովրդական  ո՞ր  ասացվածքն  է  օգտագործված  տեքստում: Մարդ  իր վերմակի  համեմատ  պիտի   ոտքը  մեկնի:

10. Նախորդ առաջադրանքում առանձնացված ասացվածքով հորի,նե’լ պատմություն։

Մի տղա է, իրենից շատ ու վստահ։Մի օր դասարանում նա գլուխ գովեց, որ կարող է քառասուն կիլոգրամանոց ծանրաձող բարձրացնել։ Տղան չէր սպասում, որ դասերից հետո ընկերները սպորտդահլիճում կփորցեն նրան։ Տղան ինչքան ուժ ուներ փորձում էր բարձրացնել, բայց չկարողացավ։ Ու դա իր համար դաս եղավ մարդ  իր վերմակի  համեմատ  պիտի   ոտքը  մեկնի:

Գրիր համեմատություն

9 -ի հարաբերությունը 90 -ին հավասար է 2 -ի հարաբերությանը 20 -ին:

9։90=2:20 9/90=2/20

Նշիր այն հարաբերությունները, որոնք 11:5 հարաբերության հետ կազմում են ճիշտ համեմատություն:

• 11:6
• 110:50
• 66:30
• 66:5

Նշիր ճիշտ համեմատություն կազմած հավասարությունները:

• 30:12=10:3
• 10:4=100:40
• 30:12=100:40
• 30:12=10:4
• 10:3=100:40

Պարզիր, թե արդյո՞ք 6/6=48/24 հավասարությունը կազմում է ճիշտ համեմատություն:  

Պատասխան՝ այս հավասարությունը համեմատություն սխալ է

Նշիր m/x=c/d համեմատության եզրային անդամները:

• d
• x
• c
• m

Հաշվիր փոփոխականի արժեքը:

3/5=30/r

Պատասխան՝ r =5×30/3=50