1. Запишите предложения, употребив выделенные слова во множественном числе.
Мне понравилась эти русские народные песни. 2. На вечере пел арабские студенты, танцевали студентки из Индии, а китайская студентка читала стихи. 3. У вас есть наши последние письма? 4. На нашей улице есть школы, магазины и детские сады. 5. В этом корпусе есть химические лаборатории, большие аудитории и книжные киоски. 6. У меня есть эти новые учебники. 7. Мне нужен простые карандаши.
2.Напишите правильно местоимения. Они учатся в университете. Ты работаешь на рынке? Он говорит правильно. Они гуляю в парке. Мы отдыхаем после занятий. Ты помнишь, как её зовут? Вы обедаете дома? Ты читаешь новый журнал? Я не понимаю тебя. Мы переводим текст. Он знает это слово. Мы умеем писать по-русски. Я рисую город. Вы узнаёте это место? Они помнят свой дом. Когда ты встаёшь? Где они гуляют? Вы меня помните? Кому ты звонишь?
3. Закончите предложения по образцу. Образец: Я читаю, и они… . Я читаю, и они читают.
Он работает, и мы работаем . Ты разговариваешь, и они разговаривают . Я спрашиваю, и ты спрашиваешь . Мы отвечаем, и вы отвечаете . Он рисует, и я рисую . Мы понимаем, и она понимает . Он говорит, и ты говоришь . Мы помним, и они понимают . Он отдыхает, и ты отдыхаешь . Мы переводим, и вы переводите . Они гуляют, и я гуляю . Я занимаюсь, и она занимается . Брат работает, и родители работают . Я учусь, и друг учится . Он слушает радио, и они слушают радио. Мы играем, и дети играют . Я умею готовить, и сестра умеет готовить. Образец: Я отдыхаю, а они отдыхают . Я отдыхаю, а они работают. Преподаватель объясняет, а студенты учатся . Мама готовит обед, а дочь помогает . Мы читаем, а ты слушаешь . Я слушаю её , а она говорит . Он смотрит фильм, а я играю . Брат работает, а сестра отдыхает . Они занимаются, а вы ленятся . Я учу новые слова, а друг говорит по телефону. Дети играют, а мама готовит ужин. Бабушка читает сказки, а внук слушает.
4.Поставьте и напишите в скобках вопрос и определите падеж существительного.
1.В каком году князь Рюрик стал править Новгородом? в 864 году 2. Когда резиденция великих князей была перенесена в Киев?-в 882 году 3. В каком году столицей России стал Санкт-Петербург?-в 1712 году
4. Когда был основан Санкт-Петербург? — в 1703 году, 5. Когда Москва снова стала столицей России?- в 1918 году
6. Ответьте на вопросы.
Какие города были столицами России?- Киев, Новгород, Владимир, Москва, Кострома, Санкт-Петербург, 2. Какой из городов был столицей дольше всех?-Москва 3. Где находится город Кострома?- на берегу Волги. 4. Кто основал Санкт-Петербург?-Основателем города является Пётр I 5. Почему столица была снова перенесена в Москву?- Санкт-Петербург располагался очень близко к границе. Это было опасно.
8. Найдите в тексте антонимы данных слов.
Последний- первый разрушены-построены большой-маленький разъединить-объединили старый-новый далеко-близко за-против кончилась-Началась
9. Впишите вместо точек подходящие по смыслу слова.
Новгород был первой столицей Руси. 2. Резиденция великих князей была перенесена в Киев. 3. Владимир находился в глубине страны в безопасном месте. 4. Киев был столицей почти 300 лет. 5. Москва – древний русский город, расположенный на перекрёстке торговых путей. 6. Санкт-Петербург связал Россию с Европой, стал важным торговым и культурным центром . Слова для справок: была перенесена,связал , первой, триста, находился, русский, перекрёстке, центром. 10. Подберите к данным существительным прилагательные. город (какой?) маленький, столица (какая?) –священная страна (какая?) великая, море (какое?) –глубокое князь (какой?) русский, место (какое?) – важное дворцы (какие?) огромные, соборы (какие?) –священные 11. К данному началу предложения подберите его продолжение. Полученные предложения запишите.
В 864 году Новгород а) почти триста лет.
Киев был столицей б) стал первой столицей Древней Руси.
Новый русский город на берегу Балтийского моря в) связал Россию с Европой, и стал важным торговым и культурным центром.
1.В 864 году Новгород стал первой столицей Древней Руси. 2. Киев был столицей почти триста лет. 3. Новый русский город на берегу Балтийского моря связал Россию с Европой, и стал важным торговым и культурным центром.
У каждого народа и государства свои символы: герб, флаг и гимн. Что вы знаете о государственных символах России и Армении?
остановился около калитки. 2. Между скамейками пробиралась девушка. 3. Его черный силуэт выделялся на фоне далекой светящейся зелени. 4. Наконец между стволами сосен что-то блеснуло. 5. Вверху, почти касаясь снежного склона, плыло странное огненное облако. 6. Позади на спокойной воде замарла яхта. 7. Остров был абсолютно гол. 8. Шарф ее развевался по ветру, чуть наклоненная вперед фигурка напряглась. 9. Вместе со своим отражением замок словно висит в воздухе, опаясанный бахромой густой зеленой тени. 10. Песок ложился вытянутыми ровными грядами по обочинам гладкого проспекта… 11. Он видел, как первые лучи солнца коснулись ледяного поля. 12. Шаги гулко раздавались под сводами. 13. В лодке стояла, управляя веслом, женщина с развевающимися волосами.
30.04.2023 Սննդառություն և մարսողություն.Շնչառություն
Կենդանի օրգանիզմների բնութագրական հատկանիշներից է սննդառությունը:
Սննդառությունը կենդանի օրգանիզմի կողմից տարբեր նյութերի կլանումն է սեփական գոյությունն ապահովելու նպատակով: Արտաքին միջավայրից կլանված մարմինները և նյութերը, որոնք պահպանում են օրգանիզմի կենսագործունեությունը համարվում են սնունդ:
Սնունդ կարող է ծառայել և՛ անօրգանական նյութը (ջուրը, ածխաթթու գազը), և՛ օրգանականը (շաքարը, ճարպը և այլն) և ամբողջական կենդանի օրգանիզմը:
Բոլոր կենդանի օրգանիզմներում սնունդը ենթարկվում է միատեսակ փոփոխությունների.
ա) ստացված պարզագույն գործառնական միավորների քայքայում և էներգիայի ստացում:
Սննդից անջատված էներգիայի հաշվին օրգանիզմը պահպանում է իր կյանքը և ակտիվությունը: Օրգանիզմի ակտիվությունը կյանքին բնորոշ բոլոր հատկանիշների պահպանումը, դրսևորումը և անխափան գործարկումն է: Այսինքն, երբ օրգանիզմը շարժվում է, գրգռվում է, աճում է, բազմանում է և այլն, միշտ օգտագործում է սննդային էներգիան: բ) ստացված պարզագույն գործառնական միավորներից սեփական օրգանիզմին բնորոշ նյութերի կառուցում: Այդ նյութերը ծառայում են որպես շինանյութ: Այդպիսով առաջանում են նոր բջիջներ, հյուսվածքներ և օրգանիզմն աճում է ու զարգանում:
4. Օրգանիզմը շարունակում է գոյատևել:
Ըստ սննդառության եղանակի կենդանի օրգանիզմները բաժանվում են երեք խմբի.
ավտոտրոֆներ— էներգիա են ստանում արևից:
հետերոտրոֆներ — էներգիա են ստանում օրգանական նյութերի քայքայումից:
միքսոտրոֆներ — էներգիա կարող են ստանալ և արևից և օրգանական նյութերից:
Ավտոտրոֆ սննդառության հիմնական ձևը ֆոտոսինթեզն է: Բույսը արմատներով հողից կլանում է ջուր, իսկ տերևներով` օդից ածխաթթու գազ: Այդ անօրգանական նյութերից լույսի ազդեցությամբ, կանաչ քլորոֆիլի մասնակցությամբ բույսը պատրաստում է օրգանական նյութ` շաքար: Ֆոտոսինթեզի մնացորդ է թթվածինը, որը տերևներով հարստացնում է օդը: Ավտոտրոֆ օրգանիզմը ֆոտոսինթեզի արդյունքում ջրից և ածխաթթու գազից սինթեզում է շաքար և անջատում թթվածին:
Ֆոտոսինթեզը բնորոշ է կանաչ օրգանիզմներին` բույսերին, կապտականաչ ջրիմուռներին և որոշ բակտերիաներին: Հետերոտրոֆ սննդառության հիմնական ձևը պատրաստի սննդի որոնումն ու կլանումն է: Հետերոտրոֆները օգտվում են ֆոտոսինթեզի պատրաստի արդյունքներից` թթվածնից և շաքարից ու դրա վերափոխումներից: Հետերոտրոֆ են բոլոր սնկերը և կենդանիները: Միաբջիջ կենդանիներում կան որոշ բացառություններ: Երկարամտրակ էվգլենան ունի քլորոֆիլ և կարող է ինչպես ֆոտոսինթեզել, այնպես էլ սնվել հետերոտրոֆ կերպով:
Ըստ նախընտրած սննդի տեսակի՝ հետերոտրոֆները լինում են.
Բուսակեր — սնվում են բուսական ծագում ունեցող օրգանիզմներով կամ նրանց մասերով:
Օրինակ` թիթեռները, բադերը, նապաստակները, եղջերուները և այլն:
Կենդանակեր — սնվում են կենդանական ծագում ունեցող օրգանիզմներով: Նրանք որսորդներ են, իսկ սնունդ ծառայող զոհը` որս:
Օրինակ` առյուծը, գայլը, արծիվը, սարդը և այլն:
Ամենակեր — սնվում են և՛ բույսերով, և՛ կենդանիներով:
Օրինակ` մարդը, արջը, կետը:
Ըստ սննդի հայթհայթման ձևի՝ հետերոտրոֆները լինում են.
Սապրոֆիտներ — սնվում են մահացած կենդանի օրգանիզմների մնացորդներով, բույսերի պտուղներով, այլ պատրաստի օրգանական նյութերով:
Գիշատիչներ — բոլոր այն կենդանի օրգանիզմներն են, որոնք որս են անում: Այսինքն բռնում են իրենց զոհին, սատկացնում, ապա սնվում դրանցով:
Օրինակ` սարդը, կոկորդիլոսը, վագրը, գայլը:
Որոշ բույսեր հանդիսանում են գիշատիչներ: Նրանք ունեն հատուկ «թակարդներ», որոնցով որսում են միջատների և սնվում նրանց օրգանական նյութերով: Դրանք միջատակեր բույսերն են:
Մակաբույծներ — ապրում են որևէ կենդանի օրգանիզմի մեջ կամ օրգանիզմի վրա: Սնվում են նրա օրգանական նյութերով: Այդ օրգանիզմը մակաբույծի տերն է: Մակաբույծները թունավորում են տիրոջ օրգանիզմը:
Օրինակ՝ լյարդի ծծանը, էխինոկոկը, եզան երիզորդը, տիզը:
Շնչառություն
Կենդանի օրգանիզմների կարևոր հատկանիշներից է նյութափոխանակությունը: Կենդանի օրգանիզմների նյութափոխանակության կարևոր դրսևորում է գազափոխանակությունը: Այն գազափոխանակությունը, երբ օրգանիզմը օդից կլանում է թթվածին և անջատում ածխաթթու գազ կոչվում է շնչառություն: Կենդանի օրգանիզմների կայսրության զգալի մասը հարմարված է միայն գոյատևել թթվածնով հարուստ միջավայրում: Թթվածինը մասնակցում է սննդի քայքայման և նրանից կենսական էներգիայի անջատման գործընթացին: Գոյություն ունի շնչառության երկու բաղադրիչ` արտաքին և ներքին: Ներքին շնչառությունը կոչվում է նաև բջջային:
Օրգանիզմի փոխադրական համակարգերի շնորհիվ յուրաքանչյուր բջիջ` մեկ առ մեկ ստանում է սննդանյութ և թթվածին: Բջիջը դրանցից ստանում է էներգիա և կենսագործում: Բջջային շնչառության ձևերը, գրեթե անփոփոխ, բնորոշ են բոլոր տիպի կենդանի օրգանիզմներին: Արտաքին շնչառությունը գազափոխությունն է օրգանիզմի և օդի միջև: Արտաքին շնչառությամբ միմյանցից տարբերվում են՝ պարզագույն օրգանիզմները, բույսերը, կենդանիները: Պարզագույն օրգանիզմները հիմնականում միաբջիջ օրգանիզմներն են կամ բազմաբջիջ ստորակարգ կենդանիները: Նրանք շնչում են օրգանիզմի ամբողջ մակերեսով: Բույսերը շնչառության հատուկ մասնագիտացված օրգան համակարգ չունեն: Թթվածինը բջիջներին բաշխվում է միջբջջային տարածություններով: Բույսը տերևի ստորին մակերեսին ունի հատուկ բջիջներ, որոնք կոչվում են հերձանցքներ: Դրանք առաջանում են երկու կիսալուսնաձև բջջից, որոնք բացվում և փակվում են: Բացված վիճակում կատարվում է գազափոխանակություն բույսի և օդի միջև: Հերձանցքներով գոլորշանում է նաև ջուրը: Բարձր կազմավորված կենդանիներն ունեն շնչառության մասնագիտացված օրգան համակարգ: Ջրային կենդանիների շնչառության օրգանն է` խռիկները: Ցամաքային կենդանիների շնչառության օրգանն է` թոքերը: Միջատների շնչառության օրգանն է` շնչառական խողովակները՝ տրախեաները: Կենդանիների շնչառության օրգան կարող է լինել նաև մաշկը: Գորտի գազափոխանակության գրեթե կեսն ապահովում է մաշկը:
Պատասխանել հարցերին
Սննդառության ի՞նչ եղանակներ են ձեզ հայտնի: Ըստ սննդառության եղանակի կենդանի օրգանիզմները բաժանվում են երեք խմբի. ավտոտրոֆներ— էներգիա են ստանում արևից: հետերոտրոֆներ — էներգիա են ստանում օրգանական նյութերի քայքայումից: միքսոտրոֆներ — էներգիա կարող են ստանալ և արևից և օրգանական նյութերից:
Ինչպե՞ս են սնվում բույսերը:Բույսը արմատներով հողից կլանում է ջուր, իսկ տերևներով` օդից ածխաթթու գազ: Այդ անօրգանական նյութերից լույսի ազդեցությամբ, կանաչ քլորոֆիլի մասնակցությամբ բույսը պատրաստում է օրգանական նյութ` շաքար:
Ո՞ր բույսերն են սնվում կենդանիներով և ի՞նչու: Սապրոֆիտներ — սնվում են մահացած կենդանի օրգանիզմների մնացորդներով, բույսերի պտուղներով, այլ պատրաստի օրգանական նյութերով: Օրինակ` աղիքային ցուպիկը, պենիցիլինը, ճանճը, բորենին: Գիշատիչներ — բոլոր այն կենդանի օրգանիզմներն են, որոնք որս են անում: Այսինքն բռնում են իրենց զոհին, սատկացնում, ապա սնվում դրանցով: Օրինակ` սարդը, կոկորդիլոսը, վագրը, գայլը: Որոշ բույսեր հանդիսանում են գիշատիչներ: Նրանք ունեն հատուկ «թակարդներ», որոնցով որսում են միջատների և սնվում նրանց օրգանական նյութերով: Դրանք միջատակեր բույսերն են: Օրինակ` ռաֆլեզիան, վեներայի ճանճորսը, ցողիկը, ցնցղենին: Մակաբույծներ — ապրում են որևէ կենդանի օրգանիզմի մեջ կամ օրգանիզմի վրա: Սնվում են նրա օրգանական նյութերով: Այդ օրգանիզմը մակաբույծի տերն է: Մակաբույծները թունավորում են տիրոջ օրգանիզմը: Օրինակ՝ լյարդի ծծանը, էխինոկոկը, եզան երիզորդը, տիզը:
Ի՞նչ է հետերոտրոֆ օրգանիզմներ գիտեք:Բերե՛ք օրինակներ:
Հետերոտրոֆ սննդառության հիմնական ձևը պատրաստի սննդի որոնումն ու կլանումն է: Հետերոտրոֆները օգտվում են ֆոտոսինթեզի պատրաստի արդյունքներից` թթվածնից և շաքարից ու դրա վերափոխումներից: Հետերոտրոֆ են բոլոր սնկերը և կենդանիները։Լինում են՝ կենդանակեր, ամենակեր,բուսակեր։
Ի՞նչ է շնչառությունը: Կենդանի օրգանիզմների կարևոր հատկանիշներից է նյութափոխանակությունը: Կենդանի օրգանիզմների նյութափոխանակության կարևոր դրսևորում է գազափոխանակությունը: Այն գազափոխանակությունը, երբ օրգանիզմը օդից կլանում է թթվածին և անջատում ածխաթթու գազ կոչվում է շնչառություն:
Շնչառական ի՞նչ օրգաններ գիտեք: Ջրային կենդանիների շնչառության օրգանն է` խռիկները: Ցամաքային կենդանիների շնչառության օրգանն է` թոքերը: Միջատների շնչառության օրգանն է` շնչառական խողովակները՝ տրախեաները: Կենդանիների շնչառության օրգան կարող է լինել նաև մաշկը: Գորտի գազափոխանակության գրեթե կեսն ապահովում է մաշկը:
Ռոբերտ Հակոբյան 