Բայի դեմքը, թիվը, ժամանակը

253. Կետերի փոխարեն մտածել բայը տեղադրի՛ր համապատասխան ձևով:

            Այդ մասին նա հազար անգամ մտածել էր ու ոչ մի եզրակացություն չէր արել:
            Դու ինչի՞ մասին էիր մտածում, որ այդպես հանկարծակի վեր թռար:
            Երբ ես մտածում եմ այդ մասին, աշխարհը փոխվում է աչքիս:
            Երանի՜ մտածեիր ու հետո անեիր, այդ դեպքում ամեն ինչ ուրիշ կլիներ:
            մտածեց, ամեն ինչ ծանր ու թեթև արեց ու որոշեց մինչև հեռանալն անպայման տեսնել        նրան:
            Մտածիր, հետո՛ արա, թե չէ ստիպված անընդհատ ներողություն ես խնդրում:

254. Նախադասություններում գործողություն կատարողի անունը չկա. գտի՛ր՝ մե՞կն է, թե՞ մեկից ավելի (եզակի՞ է թե՞ հոգնակի):

            Զարմացա-եզակի: Տեսանք-հոգնակի: Փնտրում ես-եզակի: Վազում եք-հոգնակի: Կտա-եզակի: Կհասնեն-հոգնակի:

255. Պարզի՛ր, թե տրված բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված:

            Ա. Մտնեմ, տարա, հասել է, գալիս եմ, վազում ես, թռչի, ունես պիտի հասկանա,         գրավել է, կգտնեմ: եզակի
            Բ. Մտնենք, տարանք, հասել են, գալիս ենք, վազում եք, թռչեն, ունեք, պիտի    հասկանաք, գրավել են, կգտնենք: հոգնակի

256.Նախադասությունը լրացրո՛ւ: Պատասխանի՛ր հարցին:

            Բայն ունի երկու թիվ՝ եզակի և հոգնկի :
            Բայերից բացի՝ ո՞ր բառերը թիվ ունեն: Գոյականները

257. Գրի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ գործողություն կատարողն ո՞վ է, և ընդգծի՛ր այն բառը, որը հուշեց:

            Օրինակ՝
Վերջերս այնտեղ հաճախ եք հյուր գնում: – Դուք:

            Երկու հարյուր կիլոմետր կտրել, եկել եմ, որ մի բան հարցնեմ:Ես
            Ծաղկած ճյուղը քո այգու եղրևանուց ես կտրել:Դու
            Շան վզին փոքրիկ ռադիոընդունիչ էր ամրացրել:Նա
            Անձավում ճանճի մեծության թռչուններ տեսանք:Մենք
            Հետաքրքիր բան եք մտածել:Դուք
            Մեզ ամեն տարի այցելում են:Նրանք

չորեքշաբթի-ուրբաթ

Բայ

243. Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:

ա) Ամպ-ամպել, ծաղիկ-ծաղկել, վար-վարել, կար-կարել, երգ-երգել, ժողով-ժողովել, օճառ-օճառել:
բ) Գող-գողանալ, վախ-վախենալ, քար-քարանալ, մահ-մահանալ, մանուկ-մանկանալ, էջ(իջ)-իջնել, մայր-մայրանալ:

244. Տրված ածականներից բայեր (ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

            Գեղեցիկ-գեղեցկանալ, հպարտ-հպարտանալ, տգեղ-տգեղանալ, մեծ-մեծանալ, փոքր-փոքրանալ, չար-չարանալ, չոր-չորանալ, թարմ-թարմանալ, խոնավ-խոնավանալ, սև-սևանալ, բարձր-բարձրանալ, մանր-մանրանալ, ճերմակ-ճերմակել, դալուկ-դալկանալ, ծանր-ծանրանալ:

247. Տրված արմատներով բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

            Նստ-նստել, սահ-սահել, վազ-վազել, կարդ-կարդալ, խաղ-խաղալ, տես-տեսնել, հաս-հասնել, հագ-հագնել, փախ-փախչել, սառ-սառչել, թիռ-թռչել:

248. Պարզի՛ր, թե Ա և Բ բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Այդ բառախմբերը լրացրո՛ւ:

            Ա. Գրել, հրել, վազել, քայլել, սուլել, սիրել, ատել, փախչել, թռչել, տեսնել, հասնել:Բառերին ավելացել է ել մասնիկը։
            Բ. Խաղալ, կարդալ, դողալ, սողալ, աղալ, բարկանալ, ուրախանալ, կամենալ,     վախենալ:Բառերին ավելացել է ալ և անալ մասնիկները։

Գործնական քերականություն․ Հեղ․՝ Ս․ Մարկոսյան

5-րդ դասարան

331. Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ավելացնելով ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ:

            Մարդն ամբողջ կյանքում սիրում է միրգ ուտել։
            Առավոտյան անտառում որսորդները գտել են սատկած ագռավներ։
            Հեռուներից վերադարձած մարդը կարոտով գրկեց իր մայրիկին։
            Հանկարծ իր կողքին տեսավ անծանոթ տղային։

332. Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ո՞ւմ կամ ինչի՞ հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով:

            Մարգերը ջրվեցին:Հարևամի մարգերը ջրվեցին։
            Քույրը երաժիշտ է:Վահագնի քույրը երաժիշտ է։
            Նկարն անհետացել էր:նկարիչի նկարն անհետացել է։
            Մոխիրը տաք է:Վառարանի մոխիրը տաք է։

333. Նախադասությունն րնդարձակի՛ր՝ ե՞րբ, երբվանի՞ց, որքա՞ն ժամանակ, մինչև ե՞րբ հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով:

            Մի տարօրինակ ճռռոց եմ լսում:Երեկվանից մի տարօրինակ ճռռոց եմ լսում։
            Իմ կարծիքն ասել եմ:Իմ կարծիքն ասել եմ երեկ։Իմ կարծիքն ասել եմ երեկ։

Գնաց, գնաց, հասավ մի քաղաքի:Այսօր գնաց, գնաց, հասավ մի քաղաքի:
            Ծաղրածուն գլուխ տվեց ու հեռացավ:Ծափերից հետո ծաղրածուն գլուխ տվեց ու հեռացավ։
            Նավաստին բաց ծով էր դուրս եկել:Երեք օր առաջ նավաստին բաց ծով էր դուրս եկել։
            Ծովն արդեն փոթորկել էր:Մինչ լուսանալը ծովն արդեն փոթորկել էր։
            Թռչունները չվելու էին:

334. Ինչպիսի՞ նախադասություններ են տրվածները: Դրանք ընդարձակի՛ր, դարձրո՛ւ յոթ—ութ բառանի:

            Երկիրը պտտվում է:
            Հասկանում ենք:
            Ընկերները հեռանում են:
            Մոռացել ես:
            Գտա:

335. Նախադասություններն ընդարձակի՛ր:

            Փորձենք:
            Աղջիկները կպատմեն:
            Մեծերը կլսեն:
            Կընտրեք:
            Ճամփորդը վերադարձավ:

336. Նախադասությունը գրի՛ր առանց այն բառերի կամ բառակապակցությունների, որոնք պատասխանում են փակագծում տրված հարցին:

            Մի հարուստ մարդ իր փոքրիկ խանութում արդար մեղր էր ծախում: (ինչպիսի՞, ո՞ր)
            Փաթեթում բամբուկե փորագրված գավազան էր, փոքրիկ, ասեղնագործ թասակ և սև ու դեղին թիկնոց, որի լայն օձիքի վրա ապշեցուցիչ գեղեցիկ նախշեր էին գործված: (ինչպիսի՞, ո՞ր)

Լրացումներ 

321. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գերլով՝ նախադասություններ ստացի՛ր: 

            Օրինակ՝
Նա ինչքա՞ն ժամանակ փնտրում էր ինչի՞ ի՞նչը: – Նա ամբողջ օրը փնտրում էրաղմուկի պատճառը: 

            Ինչպիսի՞ տղա է հայտնվում։Լավ տղա է հայտնվում
            Քանի՞ ընկերները վազվզում են որտե՞ղ:Խաղասեր ընկերները վազվզում են բակում։
            Ո՞ւմ շնիկը թաքնվել էր որտե՞ղ: Ռուբենի շնիկը թաքնվել էր ծառի տակ։
            Ե՞րբ ո՞ր մաթեմատիկոսը ի՞նչ արեց: Այսօր հայ մաթեմատիկոսը խնդիր լուծեց։

322. Նախադասության ընդգծված բառը կամ բառակապակցությունը փոխարինի՛ր հարցում արտահայտող բառով: 

            Օրինակ՝
Մերառջև գեղեցիկ քաղաքի միփողոց է: – Որտե՞ղ գեղեցիկ քաղաքի մի փողոց է: 

Մերառջև գեղեցիկ քաղաքի մի փողոց է: – Մեր առջև ինչպիսի՞ քաղաքի մի փողոց է: 

            Այս անգամ ուղևորվենքդեպի ապագան:Ե՞րբ ուղևվորվենք դապի ապագա։
            Ծաղկաթմբերը ծածկված ենծաղիկների խայտաբղետ գորգով:Ծաղկաթմբերը ծածկված ենծաղիկների ինչպիսի՞ գորգով։
            Պայծառ լուսավորող մի ամպ քուլա-քուլա բարձրանում է երկնքում:  Ինչպիսի՞ լուսավորող մի ամպ ինչպես բարձրանում է ե՞րկնքում:
            Երկնքում թրթռացող հրե զանգվածը արհեստական արև է:Երկնքում թրթռացող հրե զանգվածը ինչպիսի՞ արև է:
            Ուրեմն նրանք կարգավորում են իրենց քաղաքի կլիման:  Ուրեմն նրանք կարգավորում են ու՞մ քաղաքի կլիման:
            Թռչող թեթև մեքենաները սրընթաց անցնում են քաղաքի վրայով: Թռչող թեթև մեքենաները սրընթաց ի՞նչ են անում ո՞րտեղով։

323. Նախադասության բառերը փոխարինի՛ր հարցում արտահայտող համապատասխան բառերով: 

            Օրիանկ՝
Արան հոգնած վերադարձավ դաշտից: – Ո՞վ ինչպե՞ս ի՞նչ արեց որտեղի՞ց: 

            Գնացքն անցավ:Ի՞նչը ի՞նչ արեց։
            Եկեղեցու զանգերը ղողանջում են:Ինչի՞ ի՞նչերը ի՞նչ են անում։
            Մարդը դաշտում բահով փորում էր:Ո՞վ ո՞րտեղ Ինչո՞վ ի՞նչ էր անում։
            Մարդու ոտքը քարին կպավ:Ու՞մ ի՞նչը ինչի՞ն ի՞նչ եղավ։
            Լուսացավ:Ի՞նչ եղավ։
            Ձին ախոռում անհանգիստ վրնջում էր:Ի՞նչը որտե՞ղ ինչպե՞ս ի՞նչ էր անում։
            Աղջիկները ջորնիջան ջրի:Ովքե՞ր ու՞ր ի՞նչ արեցին ինչի՞ համար։
            Ինքնաթիռը թռչում էր արծաթե ամպերի վրայով: Ի՞նչը ի՞նչ էր անում ինչպիսի՞ ինչերի՞ ո՞րտեղով։

324. Նախադասությունից հանի՛ր ընդգծված բառը (ենթական): Ո՞ր բառերն ու բառակապակցությունները նրա հետ դուրս եկան: 

            Քամու ուժըերբեմն ապշեցնում է:ուժը ափշեցնում է
            Թունավոր շունչը կործանում է կենդանի ամեն բան:շունչը կործանում է
            Կատաղիպտուտահողմըճանապարհին ամեն ինչ կործանում է:պտուտահողմը կործանում է
            Մրրիկի սյունը կարծես երկնային վիշապ լինի:սյունը երկնային վիշապ լինի
            Կործանարար մրրիկը մի անգամ ամբողջովին ավերել էր տունը՝ բացի ապակե             սպասքներիպահարանից (մի գավաթ անգամ չէր ջարդվել): մրիկը ավերել էր։

325. Եթե նախադասությունից ընդգծված բառերը հանենք, ո՞ր բառերը նրանց հետ դուրս կգան: 

            Հողմը մի տան բակից երկինք էր հանել շան տնակը՝ շղթայակապ շանհետ:մի տան բակից
            Մարդիկ մրրիկը տեսնում են մշուշապատ ամպի տեսքով:մշուշապատ ամպի տեսքով
            Մեր փոքրիկ նավակը ցատկոտում էր ալիքների փրփրաբաշ կատարներին:ալիքների փրփրաբաշ կատակներին
            Մի անգամ ես մոտիկից ծանոթացա բնության այդարտասովոր երևույթի հետ:բնության այդարտասովոր երևույթի հետ
            Երբեմն էլ մրրիկը կենդանի անձրևների պատճառ է դառնում: կենդանի անձրևների պատճառ է